ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΑ. ΦΡΙΤΣ ΛΑΝΓΚ (1890-1976). ΣΚΟΡΠΙΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ


Α.

21/10/2013. Φριτς Λανγκ, γιατί μου το έκανες αυτό;  Ύστερα από τη Μητρόπολη, τους Νιμπελούγκεν, το Μ, το Δρ. Μαμπούζε, το Έχω δικαίωμα να ζήσω, και τόσα άλλα που θαύμασα και θαυμάζω, είδα το έργο σου Αμερικανός αντάρτης στις Φιλιππίνες, του 1950. Ψεύτικο, κραυγαλέα ψεύτικο, συμβατικό και πουριτανικό, κατασκευή χολιγουντιανή, φτηνή αμερικανική προπαγάνδα. Η γυνή για να αγγίξει στο χέρι τον άλλο άντρα που ποθεί, πρέπει πρώτα οι κακοί Γιαπωνέζοι να σκοτώσουν τον σύζυγό της. Στο τέλος οι Γιαπωνέζοι φεύγουν και ο Μακάρθουρ επιστρέφει πίσω στις Φιλιππίνες, όπως υποσχόταν ακόμη και στα πακέτα των τσιγάρων, και ο λαός των Φιλιππινών τον υποδέχεται ευτυχισμένος, κουνώντας αμερικανικές σημαίες. Ακόμη και τα έργα του Τζέιμς Πάρις ήσαν καλύτερα.

Β.

Κι όμως η αμερικανική περίοδος του Φριτζ Λανγκ, (μετά τη γερμανική και τη σύντομη γαλλική, με ένα και μοναδικό έργο, δροσερό και αφελές, το Liliom (1934, σε ένα λούναπαρκ οι άνθρωποι στροβιλίζονται σε αλογάκια που ανεβοκατεβαίνουν, και η λουναπαρκική διάσταση του έργου συνεχίζεται με ανεβοκατεβάσματα των ψυχών στον ουρανό και τις αυξομειώσεις της ζυγαριάς για την τελική κρίση), έδωσε σημαντικά έργα.

Έδωσε πέντε έργα για τον πόλεμο, το εύκολο και προπαγανδιστικό  Αμερικανός  αντάρτης στις Φιλιππίνες (1950) και τέσσερα άλλα αξιοπρεπή:Man Hunt (1941), Hangman Also Die!  (1943, στη συγγραφή της ιστορίας του έργου συνεργάστηκε με τον Μπέρλντοντ Μπρεχτ), Ministry of Fear (1944, γερμανική κατασκοπία και φιλμ νουάρ), Cloak and Dagger (1946) και τρία γουέστερν: Η επιστροφή του Φρανκ Τζαίημς, Γουέστερν Γιούνιον, και Ράντσο Νοτόριους (το πρώτο και το τρίτο αξιοπρεπή καουμπόυκα, το δεύτερο με όλες τις συμβάσεις του χολυγουντιαανού γουέστερν). Ακόμη γύρισε το Moonfleet  (1955) “παιδικό” σαν κλασικά εικονογραφημένα. Εκτός όμως από αυτές τις  εννέα ταινίες της αμερικανικής του περιόδου, άλλες αξιοπρεπείς και άλλες συμβατικές, που αναφέραμε, ο Φριτς Λανγκ γύρισε άλλες 13 ταινίες στην Αμερική που εντάσσονται κυρίως στο γένος των φιλμ νουάρ. Και εκεί έδωσε εξαιρετικά αποτελέσματα, αποτέλεσε τον μαιτρ του είδους. Εμπνευσμένος, ευφυής σκηνοθέτης, άξιος, που κατάθεσε ποιότητα. Αναφέρω ενδεικτικά το εκπληκτικό You Only Live Once  (1937) καθώς και τα άλλα ωραία έργα του  The woman in the window, Scarlet street, Big Heat, Human Desire (1954), While the  city sleeps. Ακόμη τα αξιοπρεπή Clash by night, House by the river, The blue gardenia, Beyond a reasonable doubt, Fury.

Γ.

ΒΩΒΟΣ ΚΑΙ ΟΜΙΛΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ

Πολύ το διασκεδάζει ο σημερινός θεατής με την ιδεολογία των παλιών κινηματογραφικών έργων όταν αναφέρονται στη συνάντηση και αντίθεση ανθρώπων από διαφορετικές πολιτιστικές και εθνικές ομάδες, που αντιπροσωπεύουν δύο μεγάλα σύνολα: «αναπτυγμένος» ευρωπαϊκός χώρος και «υπανάπτυχτος» τρίτος κόσμος. Στις ταινίες αυτές πάντα υπάρχει μια πολιτιστική αντίθεση, αντίθεση ήθους, έθους και συνήθειας, που πρέπει να λυθεί.

Ο εκπρόσωπος του τρίτου κόσμου πείθεται, αλλά δεν πείθεται ως άνθρωπος της πολιτιστικής του ομάδας, που μέσα από μια διαδικασία προβληματισμού και συνειδητοποίησης συμφωνεί σε μια νέα αντίληψη των πραγμάτων αλλά γιατί έχει και βιολογική – αιματολογική σχέση με την Ευρώπη.  Γιατί είναι παιδί ευρωπαίων που οι γονείς του σκοτώθηκαν όταν ήταν μικρός  και τον ανέλαβαν οι ιθαγενείς.

Αυτό γίνεται και στο έργο Ο Σεΐχης (1921) με πρωταγωνιστή τον Ροδόλφο Βαλεντίνο. Σ’ αυτό  υποδύεται ένα νεαρό σεΐχη της ερήμου που απαγάγει την ευειδή Ευρωπαία, σύμφωνα με την παγιωμένη αντίληψη του Άραβα  ότι όταν του αρέσει μια γυναίκα την κλέβει/αρπάζει. Δεν είναι όμως γνήσιος Άραβας, ο πατέρας του είναι Άγγλος και η μητέρα του Ισπανίδα που πέθαναν στην έρημο και  αυτόν, μικρό παιδί, τον υιοθέτησε ο σεΐχης. Όταν πεθαίνει ο θετός πατέρας του ο Ροδόλφο Βαλεντίνο αναλαμβάνει την αρχηγία της αραβικής φυλής. Η αποκάλυψη του ευρωπαϊκού του DΝΑ μας επεξηγεί και γιατί αρνείται πια την αρπαγή της γυναίκας και προσχωρεί στην αποδοχή της κατάφασης λόγω έρωτα. Μα και η απαχθείσα Ευρωπαία έχει επαναπαυμένη την ψυχή, γιατί ο άνδρας που ερωτεύεται δεν είναι ιθαγενής αλλά Eυρωπαίος, που οι διάφορες συγκυρίες τον ενέταξαν μέσα σ’ αυτό το αλλόφυλο σύνολο.

Το ίδιο γίνεται με την χορεύτρια του ναού στα δύο έργα του Φριτς Λανγκ που εξελίσσονται στην Ινδία: Ο τίγρης του Εσναπούρ (1959)  και Ο τάφος του Ινδού (1959). Αυτή είναι αφοσιωμένη στα θρησκευτικά της καθήκοντα, είναι χορεύτρια του ναού, ο Ευρωπαίος, ερωτευμένος μαζί της, προσπαθεί να την πείσει να τα εγκαταλείψει,  όμως αυτή αρνείται. Σιγά σιγά έρχεται η ανάμνηση της ευρωπαϊκής καταγωγής της μέσα από τη θύμηση ενός παλιού ιρλανδέζικου τραγουδιού, που άκουγε από τους γονείς της. Το βιολογικό κύτταρο κερδίζει πόντους. Η γνώση ότι η νεαρά και καλλίπυγος χορεύτρια δεν είναι Ινδή αλλά γόνος Ευρωπαίων που σκοτώθηκαν όταν ήταν μικρή και οι Ινδοί την ενέταξαν στην τάξη των χορευτριών του ναού, επιταχύνει τις εξελίξεις μαζί με την κινητήριο δύναμη του έρωτα.

Δεν βρίσκονται στο ίδιο ύψος ποιότητας τα δύο έργα του Λανγκ με τα έργα της πρώτης του γερμανικής περιόδου και της αμερικανικής που ακολούθησε. Ο άνθρωπος με τα εκπληκτικά έργα Μητρόπολις (1927), Μ (1931), Έχω δικαίωμα να ζήσω [=You only live once] (1937) και άλλα,  ύστερα από πολλά χρόνια στην Αμερική επέστρεψε στη Γερμανία, στας δυσμάς του βίου του και γύρισε δυο ταινίες-παραμύθι. Ο δημιουργός έχει  το δικαίωμα όταν μεγαλώνει να πει και ένα παραμύθι, να επιστρέψει στα αφηγηματικά μοντέλα της παιδικής ηλικίας, απλώς ο Φριτς Λανγκ δεν τα κατάφερε πολύ. Πάντως από το έργο αυτό διαπιστώνουμε ότι οι νότες από το παλιό ιρλανδέζικο τραγούδι που ακούγεται στο φιλμ παραπέμπουν στο τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη  «Το τραίνο φεύγει στις οκτώ».

Σημείωση 1: Αν ο υπεύθυνος του παρόντος μπλογκ είχε τις πρέπουσες γνώσεις θα είχε εντάξει εδώ μια φωτογραφία από το έργο Ο Σεϊχης με τον υπέροχο Ροδόλφο Βαλεντίνο και ένα βίντεο, διαρκείας 20 δευτερολέπτων, από το έργο του Φριτς Λανγκ με τη χορεύτρια να τραγουδά το παλιό ιρλανδέζικο τραγούδι που θυμίζει το τραγούδι “Το τραίνο φεύγει στις οκτώ” του Θεοδωράκη. Ίσως, αργότερα, επιτευχθεί κι αυτό.

Σημείωση 2. Επιστρέφοντας πίσω στη Γερμανία, μετά τη μακρά διαμονή του στην Αμερική, ο Λανγκ επιστρέφει και στον δόκτορα Μαμπούζε, σαράντα χρόνια μετά την πρώτη του ταινία για τον ιδιοφυή εγκληματία Dr. Mabuse, der Spieler  (1922). Η νέα του ταινία Τα χίλια μάτια του δρ. Μαμπούζε  (1960) ξαναζεσταμένο φαγητό, συμβατικό και άτονο. Ήταν η τελευταία του ταινία.

Σημείωση 3. Το 1963 ο Φριτς Λανγκ θα εμφανιστεί σε ταινία ως ηθοποιός. Ήταν στην Περιφρόνηση του Ζαν Λυκ Γκοντάρ. Παίζει τον εαυτό του, εμφανίζεται ως ο σκηνοθέτης Φριτς Λανγκ.  Ήταν η εποχή που οι Ευρωπαίοι δημιουργοί αξιολόγησαν με θαυμασμό το έργο του και εἰχαν υποκλιθεί όλοι στον Φ. Λανγκ. Και ο Ζαν Λυκ Γκοντάρ τον κάλεσε  να παίξει στην ταινία του, να υποδυθεί τον εαυτό του.  Πρωταγωνίστρια της ταινίας  η Μπριζίτ Μπαρντό, το ίνδαλμα και η επένδυση του πόθου για εκατομμύρια άντρες σ’ όλη την υφήλιο. Ο Ζαν Λυκ Γκοντάρ τη βάζει να παίζει για αρκετή ώρα γυμνή στο κρεβάτι, ξαπλωμένη μπρούμυτα, δίπλα στον σύζυγό της. Η πρώτη, μεγάλου μήκους, ταινία του Ζαν Λυκ Γκοντάρ, Με κομμένη την ανάσα προβλήθηκε το 1960 και ήταν ένα ξάφνιασμα, σημάδεψε την ιστορία του κινηματογράφου. Το 1963, ο Ζαν Λυκ Γκοντάρ ήταν πια το τρομερό παιδί του γαλλικού και ευρωπαϊκού κινηματογράφου, ηγέτης του νέου κύματος, και μπορούσε να πραγματοποιήσει τις επιθυμίες του: Να βάλει τον θρύλο του γαλλικού κινηματογράφου, το σύμβολο του σεξ, την πανέμορφη Μπριζιτ Μπαρντό, γυμνή στο κρεβάτι και να την καθοδηγεί ως σκηνοθέτης  και να βάλει τον σκηνοθέτη που θαύμαζε [=τον Φριτς Λανγκ] να παίζει τον εαυτό του στην ταινία Η περιφρόνηση. Σώμα και πνεύμα, στην ίδια ταινία, και αν θέλετε και σεις να πραγματοποιήσετε αρκετές κρυφές ή φανερές επιθυμίες σας μπορείτε να γίνετε επιτυχημένοι σκηνοθέτες για να το καταφέρετε..

Δ.

Επιστρέφουμε πίσω στις παλιές ταινίες  του Φριτς Λανγκ της πρώτης γερμανικής του περιόδου, βωβές και ομιλούσες. Που έδειξαν τη μεγαλοφυία του. Η ταινίες Die Spinnen  (α’ μέρος 1919, β’ μέρος 1920) [περιπέτειες, εξωτικοί τόποι, κυνήγι θησαυρού] κάνουν τα έργα με τον Ιντιάνα Τζόουνς φτωχούς συγγενείς, παρά τις τεράστιες τεχνικές δυνατότητες που διέθεταν οι ταινίες του Ιντιάνα Τζόουνς (σύγχρονες μηχανές λήψης, έγχρωμο φιλμ, εφέ, ήχος, μουσική κ.λπ). Γιατί τότε, την εποχή του Φριτς Λανγκ, ο κινηματογράφος βρισκόταν στην πρώτη εικοσαετία του στην παραγωγή ταινιών με υπόθεση και με μια εφηβική ευεξία και τόλμη ανακάλυπτε τα εκφραστικά του μέσα και τις θεματογραφικές του προεκτάσεις. Ο Ιντιάνα Τζόουνς ήταν γυρισμένος από γηραλέους παραγωγούς, που έκαναν μετρήσεις και υπάκουαν σε συμβάσεις και υποδείξεις για την κινηματογραφική και εισπρακτική επιτυχία.

Το Μ είναι ένα αριστούργημα με ποικίλες ανατροπές, χαρακτηριστικά το κυνήγι του υπότροπου εγκληματία και τη σύλληψή του τη διεκπεραιώνει ο υπόκοσμος της πόλης που έχει τη δική του τιμιότητα και δεν ανέχεται τέτοιου είδους εγκλήματα.

Στην τελική σκηνή αισθάνεσαι ότι δεν δικάζεται μόνο ο υπότροπος εγκληματίας αλλά και οι γονείς, για την πλημμελή προστασία και φροντίδα των παιδιών τους.

Ε

Ήχος

Στο έργο του Μ, είναι εκπληκτική η σκηνή της αναγνώρισης του δολοφόνου από τον τυφλό, ένα ζητιάνο που πουλά στο πεζοδρόμιο και μπαλόνια για τα παιδιά. Τον αναγνωρίζει από το σφύριγμά του και ο τυφλός γίνεται ο καταπέλτης μάρτυρας κατηγορίας στην εν είδει αρχαίας ελληνικής αγοράς, που -άλλη ανατροπή-, αποτελούν τα μέλη του υποκόσμου της πόλης, που ορκίζονται να εντοπίσουν και να τιμωρήσουν τον σίριαλ κίλερ.

 «Οφθαλμοὶ τῶντων ἀκριβέστεροι μάρτυρες», είπε ο Ηράκλειτος,  όμως η απώλεια μιας αίσθησης όπως της όρασης δίνει άλλες διαστάσεις στην αξιολόγηση των πληροφοριών του περιβάλλοντος κόσμου. Γιατί χάνεται η πληροφοριακή ρύπανση που προκαλεί η όραση, καθώς και η βεβαιότητα ότι εποπτεύονται  και κατανοούνται τα πάντα, και ο τυφλός επιμένει σε μερικές εντοπίσεις και χαρακτηριστικούς ήχους, τους οποίους οι άλλοι περιφρονούν και δεν τους δίνουν σημασία. Το Μ προβλήθηκε το 1931, ο ομιλών κινηματογράφος έκανε τα πρώτα βήματά του, όμως ο Λαγκ εκμεταλλεύεται αμέσως το ηχητικό υλικό και την ηχητική μαρτυρία με τον πιο πρωτότυπο τρόπο, κάτι που δεν μπορούσε να επιτευχθεί με τον βωβό κινηματογράφο.

Την μαρτυρία του τυφλού θα επαναλάβει, κατ’ ακρίβεια θα κλέψει, λίγα χρόνια αργότερα και ο Φορντ στον Καταδότη, το 1935, ο τυφλός θα αντιληφθεί τον προδότη και θα είναι ο κατήγορος για το έγκλημά του.

MV5BMTg3NTUyMDM1MV5BMl5BanBnXkFtZTcwMzg1ODIwNw@@._V1_SX640_SY720_

Η ταινία Μ (1931) του Φριτς Λανγκ. Ο τυφλός, ως ερινύα, ακουμπά το χέρι του στον ώμο του  υπότροπου εγκληματία

ΣΤ

Φριτς Λαγκ σημαίνει γερμανικός εξπρεσιονισμός και αμεριανικό φιλμ νουάρ. Επιστρέφω στα θαυμάσια έργα αυτής της πρώτης περιόδου, της γερμανικής, (με έργα του βωβού και του ομιλούντος κινηματογράφου) όταν ο νέος Φριτς Λανγκ καταθέτει με σκηνοθετικό ταλέντο θαυμάσιες ταινίες:

Der mude Tod (1921)

Δρ. Μαμπούζε (1922)

Οι Νιμπελούγκεν (1924)

Μητρόπολις (1927)

 Μ (1931)

Η διαθήκη του δρ. Μαμπούζε (1933)

Έξι ολόκληρες ταινίες, σε δὠδεκα χρόνια, μεγάλος αριθμός επιτυχιών για ένα σκηνοθέτη.

Ζ.

Ο Mάρτιν Σκορσέζε για τον Φριτς Λανγκ: «Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που κάνουν τις ταινίες του τόσο δυνατές και τόσο μοντέρνες; Tρεις λέξεις έρχονται στο μυαλό μου: Διαύγεια, ακρίβεια και ωμότητα. Oι δύο πρώτες απευθύνονται στην ικανότητά του ως αφηγητή της εικόνας. Σε όλες σχεδόν τις ταινίες του, ακόμη και τις πιο αδύναμες, το ταίριασμα μεταξύ του μηχανισμού της πλοκής της ψυχολογικής έντασης μεταξύ των χαρακτήρων και του φυσικού χώρου, είναι απίστευτα καθαρό και ακριβές. Στις βωβές του ταινίες η αίσθηση του θεάματος είναι τόσο ακριβής που διυλίζεται στο επίπεδο της καθαρής και γνήσιας φόρμας. Πολύ συχνά η δράση φαίνεται να ελκύεται, παρά να κινηματογραφείται. Eίναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί είχε τέτοια επίδραση στον Xίτσκοκ και πιστεύω ότι οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται για μια καριέρα ως κινηματογραφιστής, καλά θα κάνει να μελετήσει το έργο του».

Η. Προς Στ. Στ.

Για να γράψω τα δύο σημειώματα για τον Κουροσάβα και τον Λανγκ, είδα τις σαράντα ταινίες του Λανγκ, τις τριάντα του Κουροσάβα και τις πέντε που γυρίστηκαν επηρεασμένες από το έργο του Κουροσάβα -σύνολο 75 ταινίες. Θα ήταν ωραίο αν ο Στ. Στ. έβλεπε και ο ίδιος τις 75 αυτές ταινίες για έναν εποικοδομητικό διάλογο πάνω στο έργο των δύο δημιουργών.

Advertisements

3 Σχόλια to “ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΑ. ΦΡΙΤΣ ΛΑΝΓΚ (1890-1976). ΣΚΟΡΠΙΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ”

  1. catrame Says:

    Δεν γνωρίζω ποιος είναι ο Στ. Στ. αλλά το πιθανότερο είναι να αντιτείνει Τς, Τς. Μα είναι τώρα προτροπή αυτή; Να κάτσει να δει ο άνθρωπος 75 ταινίες;

  2. Stylianos Stylianides Says:

    Αγαπητέ κ. Catrame, γιατί δεν κοιτάτε τη δουλειά σας; Σηκώνω το γάντι και δεσμεύομαι ότι θα συμμετάσχω στον διάλογο με τον κ. Παύλου.
    Με τους χαιρετισμούς μου,
    Στυλιανός Στυλιανίδης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: