Η Δύση του Κουροσάβα και ο Κουροσάβα της Δύσης -σκόρπιες σημειώσεις ενός φανατικού

Seven-Samurai-Wallpaper-Α) Η Δύση του Κουροσάβα

Κουροσάβα ο μεγαλοφυής, ο ανεπανάληπτος. Κουροσάβα ο δουξ, ο πρίγκηψ, ο βασιλεύς του κινηματογράφου. Με τα έργα του, φτιαγμένα με το πείσμα του χειροτέχνη και του αφοσιωμένου, να εκδιπλώνουν αργά και με στυλιζαρισμένο τρόπο, σχεδόν ιεροτελεστικά, την εξέλιξη της ιστορίας και πίσω από την πιο μικρή λεπτομέρεια να παραπέμπουν σε συμπυκνώσεις, συμβολισμούς και κόσμους ιδεών.

Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σημειώνεται η πλήρης συντριβή της Ιαπωνίας και του κόσμου της. Ύστερα από έναν αιματηρό πόλεμο ακολουθεί παράδοση άνευ όρων, με την πρωτόφαντη τραγωδία της καταστροφής δύο πόλεών της από τις ατομικές βόμβες της Αμερικής. Η ιαπωνική  κοινωνία χρειάζεται να επαναπροσδιορίσει τις αξίες και τα προτάγματά της. Η δεδομένη εξωτερικά, από τους θεσμούς και την κοινωνική ιεραρχία και ύστερα από μακραίωνες διαδικασίες, κλίμακα αξιών (για τα θέματα ιεραρχίας, φύλου, ηλικίας και κοινωνικών ρόλων) αυστηρά καθορισμένη και αποδεκτή, σεβαστή και αναμφισβήτητη, έχει καταρρεύσει εκ βάθρων με την ήττα, και τη θέση της πρέπει να πάρει κάτι καινούργιο, που πρέπει να ανακαλυφθεί εξ υπαρχής. Οι άνθρωποι που, εξ αιτίας αυτού του παραδοσιακού αξιακού συστήματος, έμπαιναν πειθαρχημένοι, με πίστη και χωρίς αμφισβήτηση, με τον θάνατό τους προϋποτιθέμενο, σε κατάφορτα από βόμβες αεροπλάνα ή σε τορπίλες καθοδηγούμενες από άνθρωπο και επέπιπταν επί του εχθρού ως καμικάζι, τώρα πρέπει να ανακαλύψουν ένα νέο σύστημα αξιών.

Ο Κουροσάβα μπαίνει στη ζύμωση και πάλη της εποχής του, προτείνοντας ένα νέο σύστημα αξιών, με βάση την ανθρώπινη συνείδηση και την υπαρξιακή απόφανση. Προβάλλει  το «ιερόν» της ανθρώπινης ψυχής, όταν ο άνθρωπος, παρά τις δυνάμεις της εξουσίας, τις προκαταλήψεις και τις επιβολές του περιβάλλοντος κόσμου, πρέπει να ανακαλύψει την αλήθεια της ύπαρξής  του και να προχωρήσει χωρίς ετεροκαθορισμούς, αναλαμβάνοντας το βάρος της ευθύνης και των συνεπειών, οι οποίες μπορεί όμως να τον απελευθερώσουν ή να τον συντρίψουν. «Ψυχῆς πείρατα ἰὼν οὐκ ἂν ἐξεύροιο πᾶσαν ἐπιπορευόμενος ὁδόν· οὕτω βαθὺν λόγον ἔχει» είπε ο Ηράκλειτος και ο Κουροσάβα εξερευνά τους δρόμους και το βάθος της ιαπωνικής και ανθρώπινης ψυχής.

Βλέποντας όλα τα έργα του Κουροσάβα διαπιστώνεις τη βαθύτατη ιαπωνική του παιδεία μα και τη συνεχή του επικοινωνία με τη Δύση, την ευρωπαϊκή λογοτεχνία και τα σύγχρονα ρεύματα ιδεών.

Ο θρόνος του αίματος (1955) και το φιλμ Ραν (1985) μεταφέρουν στη φεουδαρχική Ιαπωνία τα έργα του Σαίξπηρ, Μάκβεθ και Βασιλιάς Ληρ.

Το έργο του Ο ηλίθιος(1951)  βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Ντοστογιέφσκι, που ήταν ο αγαπημένος συγγραφέας του Κουροσάβα.

Και το έργο Ikiru (Καταδικασμένος) έχει αφετηρία την έμπνευση από το έργο του Λ. Τολστόι, Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς.

 Η ταινία  του Ο υπόκοσμος (The lower depths, 1957) βασίζεται στο έργο του Γκόρκυ, Στο βυθό. Μα και σε άλλα έργα του Κουροσάβα υπεισέρχεται η ευρωπαϊκή λογοτεχνία, στο έργο ο Κοκκινογένης (1965) η απελευθέρωση της μικρής από το μπουρδέλο παραπέμπει στο έργο του Ντοστογέφσκυ, Ταπεινοί και καταφρονεμένοι Στο έργο του Οι κακοί κοιμούνται ήσυχα (1960) υπεισέρχονται στοιχεία από τον Άμλετ του Σαίξπηρ, το σάπιο της Δανιμαρκίας μεταφέρεται στην Ιαπωνία, στον χώρο μιας ιαπωνικής εταιρείας κατασκευών, αδίστακτης, της διαπλοκής και διαφθοράς, με τον ήρωα να επιδιώκει την εκδίκηση για τον θάνατο του πατέρα του.

Φυσικά ο Κουροσάβα εκκινεί από αυτά (καθώς και από βιβλία άλλων συγγραφέων όπως του Ντ. Χάμετ και του Ζ. Σιμενόν) και μάλιστα αναγνωρίζει τις οφειλές και επιδράσεις του από τα έργα αυτά, όμως αυτονομείται, με εμμονή στην ιαπωνική εντοπιότητα, στην κοινωνία και ιστορία της χώρας του, για να δείξει πλευρές και δρόμους της ιαπωνικής ψυχής κι αυτή η ιαπωνική επιμονή του τον κάνει παγκόσμιο.

Παλιοί θρύλοι και παραδόσεις δένονται με τα νέα κινηματογραφικά είδη που ο Κουροσάβα μελέτησε. Ο μεθυσμένος άγγελος και Ο δολοφόνος του Τόκυο παραπέμπουν στον ιταλικό νεορεαλισμό και στο φιλμ νουάρ. Και αποτελούν και τα δυο εξαιρετικά έργα.

Κάθε επανάσταση στη φυσική δεν ανατρέπει μόνο την αντίληψή μας για τον κόσμο, επιφέρει και αλλαγές στη φιλοσοφία και στην τέχνη. Δεν είναι τυχαίο που η ανθρωπότητα μπαίνει σε ένα νέο στάδιο με τα διάφορα κείμενα των προσωκρατικών, που έχουν κοινό τίτλο «Περί φύσεως». Όλα άλλαξαν με τη μετάβαση από το γεωκεντρικό στο ηλιοκεντρικό σύστημα, όπως και από τον νόμο της παγκόσμιας έλξης του Νεύτωνα και από την ανακάλυψη των ατόμων. Και η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, που επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά το 1918, επιφέρει αλλαγές ακόμη και στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο. Στο έργο του Κουροσάβα, Ρασομόν, μια ιστορία φόνου ενός σαμουράι και του βιασμού της γυναίκας του, εκδιπλώνεται από διάφορους αφηγητές. Ο αντικειμενικός παρατηρητής  ακυρώνεται, γιατί όλοι εξηγούν την εξέλιξη της ιστορίας από το σύστημα παρατήρησής τους –κάποιος τόνισε ότι η κατανόηση του Ρασομόν προϋποθέτει την κατανόηση της θεωρίας της σχετικότητας του Αϊνστάιν.

.ran61

Β) Ο Κουροσάβα της Δύσης

Οι ξένοι κινηματογραφιστές πρόσεξαν αμέσως τον ιδιοφυή και εμπνευσμένο Ιάπωνα σκηνοθέτη. Μπέργκμαν, Πολάνσκι, Μπερτολούτσι, Φελλίνι, Κόππολα, Σπήλμπεργκ, Σκορτσέζε, Τζ. Λούκας και τόσοι άλλοι δηλώνουν θαυμαστές του, αναγνωρίζουν την ποιότητα και αξία του. Το ίδιο και τόσοι άλλοι κινηματογραφικοί δημιουργοί στην Ιαπωνία και στην υπόλοιπη Ασία.

Αρκετοί άρχισαν να τον μιμούνται, να τον αντιγράφουν, οι καλύτεροι να τον οικειοποιούνται. Αρχίζει να δημιουργείται ένα νέο κεφάλαιο: «Ο Κουροσάβα της Δύσης», πως η Δύση επηρεάστηκε από αυτόν. Εκτός από τις έμμεσες επιδράσεις και μιμήσεις υπάρχει και το πιο άμεσο, η αντιγραφή και αναπαραγωγή των έργων του.

Οι Εφτά σαμουράι (1954), που η υπόθεσή τους εξελίσσεται στην Ιαπωνία του 1587, μεταφέρονται από το Χόλυγουντ στην αμερικανική ήπειρο, δημιουργείται το γουέστερν Και οι εφτά ήσαν υπέροχοι του Τζων Στάρτζες. Αργότερα, το 1980, σε αμερικανική ταινία επιστημονικής φαντασίας (Jimmy T. Murakami, Battle Beyond the Stars) η δράση των ηρώων του έργου Οι εφτά σαμουράι και του έργου Και οι εφτά ήσαν υπέροχοι μεταφέρεται στον εξωγήινο χώρο, σε έναν πλανήτη με το όνομα Ακίρ (φόρος τιμής στον Ακίρα Κουροσάβα).

Το έργο Γιοζίμπο (1961) μεταφέρεται στο αμερικανικό γουέστ από τον Σέρτζιο Λεόνε με το έργο Για μια χούφτα δολάρια (1964), με πρωταγωνιστή τον Κλιντ Ήστγουντ και αργότερα, το 1996, ο Ουόλτερ Χιλλ με το έργο του Last man standing, εκδιπλώνει την υπόθεση στον υπόκοσμο του μεσοπολέμου, με πρωταγωνιστή τον Μπρους Γουίλις. Τα άλογα της ταινίας του Σέρτζιο Λεόνε τα αντικαθιστούν τώρα τα αυτοκίνητα του μεσοπολέμου. Η πλοκή του Γιοζίμπο παραμένει η ίδια.

Ο σκηνοθέτης Μάρτιν Ριτ με το έργο του The outrage, που προβάλλεται το 1964, με πρωταγωνιστή τον Πωλ Νιούμαν, μεταφέρει στον χώρο του γουέστερν το έργο Ρασομόν. Η ιαπωνική επαρχία του 12ου αιώνα μετατρέπεται σε αμερικανικό πεδίο του 1870. Και ο Τζ. Λούκας αναγνώρισε τις οφειλές του στην ταινία του Κουροσάβα, Το κρυμμένο φρούριο (1958), ότι τον επηρέασε όταν γύρισε το έργο του Ο πόλεμος των άστρων. Ταυτόχρονα έχουμε και αλλα έργα βασισμένα στις ταινίες του Κουροσάβα, που γυρίστηκαν από Ιάπωνες και άλλους σκηνοθέτες της Ασίας.

Πέραν, όμως, από αυτές τις εμφανείς και διακηρυγμένες αναπαραγωγές και επιδράσεις έχουμε ακόμη και αρκετές άλλες σε τηλεοπτικές παραγωγές και σε κινούμενα σχέδια. Μα το κυριότερο είναι η επίδραση, εμφανής ή και πιο υπόγεια, που άσκησε ο Κουροσάβα στους κινηματογραφιστές της Ευρώπης, της Αμερικής και του άλλου κόσμου.

Advertisements

2 Σχόλια to “Η Δύση του Κουροσάβα και ο Κουροσάβα της Δύσης -σκόρπιες σημειώσεις ενός φανατικού”

  1. Sotiris Raptopoulos Says:

    Αγαπητέ Σάββα,
    Αυτό είναι το καλύτερο παράδειγμα του πώς το διεθνές και το παγκόσμιο προκύπτει από το τοπικό και το εθνικό… Όπως ο Μπολιβάρ είναι «ωραίος ως Έλληνας» και ο Λευκάδιος Χέρν ωραίος ως Ιάπων… Στην ελληνική πραγματικότητα επικράτησαν, πάντως, οι «μύστακες του κου Φρανσουά Ντε Λα Τούςς», που λέει κι’ ο Σκαρίμπας… «Δώσ΄τους βλάχους από το Βέλγιο και πάρε τους την ψυχή!!!»

  2. SXIZAS Says:

    http://oikonikipragmatikotita.blogspot.gr/2010/10/blog-post_8729.html
    Aναφορικά με την συλλογή τραγουδιών από dogαδικα, εις ην επιδίδεσαι

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: