ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ (1954-1967) ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΣ

 

Όμως πρέπει να αναφερθούμε και στο κύριο θέμα μας, που είναι η στάση και οι θέσεις του περιοδικού στο θέμα του Κυπριακού.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το περιοδικό, άμα τη εκκινήσει, από το πρώτο τεύχος του, τον Δεκέμβριο του 1954, διακηρύσσει τη θέση του για την Κύπρο, ευθαρσώς και χωρίς περιστροφές:

Πρώτα απ’ όλα αναδημοσιεύει δύο ποιήματα των δύο αναγνωρισμένων και καθιερωμένων διαλεκτικών ποιητών της Κύπρου, του Βασίλη Μιχαηλίδη και του Δημήτρη Λιπέρτη, που διατυπώνουν τον ενωτικό πόθο των Κυπρίων: «Η Κύπρος στην μάναν της» του Μιχαηλίδη και «Στην μάνα μας» του Λιπέρτη. Το κυριότερο, δημοσιεύει το ακόλουθο σχόλιο, το οποίο, μάλιστα, τοποθετεί σε πλαίσιο:

Tο Kυπριακό

 Mε πληγωμένα τα εθνικά του αισθήματα περνάει ο λαός μας τις γιορτινές αυτές μέρες. H απόφαση του Oργανισμού Hνωμένων Eθνών για το Kυπριακό και η στάση των χτεσινών μας συμμάχων στον μεγάλο αντιφασιστικό πόλεμο, αποτελούν χωρίς άλλο ένα ιστορικό έγκλημα, όχι μόνο γιατί ·αρνούνται σε τετρακόσιες χιλιάδες ανθρώπους την εθνική τους απελευθέρωση από τον αγγλικό αποικιακό ζυγό, αλλά και γιατί κλόνισαν ανεπανόρθωτα τις αρχές της αυτοδιάθεσης των λαών και της ισοτιμίας των Eθνών, δηλαδή τα ίδια τα θεμέλια του O.H.E.

 Tο περιοδικό μας αισθάνεται την υποχρέωση να καυτηριάσει την αντϊστορική αυτή απόφαση και όσους συνήργησαν ή ευθύνονται γι αυτήν και να διακηρύξει προς την ελληνική κοινή γνώμη ότι στον τόπο που φάνηκε η πρώτη χαραυγή του πνεύματος, το πνεύμα έμεινε και θα παραμείνει αδούλωτο σε οποιοδήποτε ζυγό. Tο πνεύμα, πάνω από τις πρόσκαιρες σκοπιμότητες της πολιτικής και της διπλωματίας, μιλάει πάντα τη γλώσσα της αλήθειας και χτυπάει, μάχεται, δε στέκει σε κλαψιάρικους αναστεναγμούς και καιροσκοπικές μιζέριες. Oι πνευματικοί άνθρωποι σαν άτομα και σαν εθνική δύναμη έχουν μπροστά τους σήμερα το βαρύ και ωραίο χρέος να πάρουν στα χέρια τους τη σημαία του Aγώνα για την Ένωση.

[Xριστούγεννα 1954, αρ. 1, σ. 60].

Θα χρειαζόταν, όμως, πολλή ώρα για να παραθέσει κανείς ή να περιγράψει  ή απλώς να αναφέρει τα κείμενα για την Κύπρο που δημοσίευσε η Επιθεώρηση Τέχνης. Επιτροχάδην αναφέρω τα ακόλουθα:

 

1.     Προβάλλει τον κυπριακό αγώνα, τις θυσίες και την προσφορά του Κυπριακού Ελληνισμού για την Αυτοδιάθεση καθώς και τις εκδηλώσεις συμπαράστασης και τις κινητοποιήσεις του λαού της Ελλάδας υπέρ του κυπριακού αγώνα.

2.     Κρίνει με αυστηρό τρόπο τη στάση της κυβέρνησης της ΕΡΕ απέναντι την Κύπρο, την κρίνει για παραλείψεις και υποχωρήσεις, ότι είναι ευπειθής στις υποδείξεις των αγγλοαμερικανών συμμάχων και υπονομεύει τον αγώνα του κυπριακού ελληνισμού.

3.     Το περιοδικό αντιμετωπίζει με ευθύτητα και την αγγλική αποικιοκρατική πολιτική, κρίνει ανελέητα. Μας ενδιαφέρει εδώ και το γεγονός ότι η Επιθεώρηση Τέχνης, ως πνευματικό περιοδικό, απευθύνεται προς τους Άγγλους διανοούμενους, τους θέτει ενώπιον των ευθυνών τους και τους καλεί να μιλήσουν, να πάρουν θέση για το θέμα της καταπίεσης της Κύπρου. Στο τεύχος Απριλίου 1955, μόλις ξεκίνησε ο κυπριακός αγώνας, σε σημείωμα με τίτλο «Κύπρος και Άγγλοι διανοούμενοι» τονίζει: «Οι Άγγλοι διανοούμενοι και καλλιτέχνες καλούνται να φωνάξουν στους κυβερνήτες της χώρας τους: Αφήστε ελεύθερη την Κύπρο. Αποδώστε την στο έθνος που ανήκει»

Στο ίδιο θέμα θα επανέλθει με νέο σημείωμα του περιοδικού, το Δεκέμβριο του 1955, με τίτλο «Ο αγώνας της Κύπρου και οι Άγγλοι διανοούμενοι» ενώ σε άλλο σημείωμά του θα εκθειάσει τη στάση του βρετανού πεζογράφου  Κόμπτον Μακένζι που δήλωσε «πως η Κύπρος είναι ελληνική και πρέπει να αποδοθεί στην Ελλάδα»

Τονίζω ότι οι αναφορές στους Άγγλους διανοουμένους, οι εκκλήσεις και υποδείξεις ότι έπρεπε να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να τοποθετηθούν ως πνευματικοί άνθρωποι για τα αποτρόπαια πράγματα που εξελίσσονταν στην Κύπρο, ήταν συνηθισμένο στον  ελληνικό τύπο, κυρίως κατά τη διάρκεια του κυπριακού αγώνα, όμως και πριν από την έναρξή του.[1] Ενδεικτικό αυτού του κλίματος αποτελεί και η κριτική του Τίμου Μαλάνου με τίτλο: Οι δύο κρεμάλες. Στο κείμενο αυτό, μέσα στο έντονο συναισθηματικό κλίμα που προκάλεσε ο απαγχονισμός των Κυπρίων αγωνιστών Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου, ο Μαλάνος, χωρίς να αναφέρεται στον Σεφέρη, όμως με πασιφανείς ενδείξεις για τον βαλλόμενο στόχο, καλεί τον ποιητή να βάλει τους Άγγλους φίλους του προ των ευθυνών τους, κι αν δεν πετύχει την αποδοκιμασία τους για την αγγλική πολιτική στην Κύπρο, τότε ας ρίξει στη φωτιά του αγώνα της Κύπρου τα γράμματα της χτεσινής τους φιλίας.[2]

 

4.     Το περιοδικό καταδικάζει απερίφραστα την κινητοποίηση του τουρκικού παράγοντα, την ενθάρρυνση που του δίνει η αποικιοκρατία για να τη βοηθήσει στα σχέδιά της, την εξώθηση του τουρκικού όχλου στην Τουρκία και στην Κύπρο (πογκρόμ του Σεπτεμβρίου στην Κωνσταντινούπολη και στη Σμύρνη, βανδαλισμοί στη Λευκωσία) προβάλλει ταυτόχρονα τη δήλωση του Τούρκου ποιητή Ναζίμ Χικμέτ ότι η πλειοψηφία των κατοίκων της Κύπρου είναι Έλληνες και «δίκαια αγωνίζονται για την ένωσή τους με την Ελλάδα».

Η Επιθεώρηση Τέχνης αντιλήφθηκε αμέσως τον κίνδυνο της τουρκικής εμπλοκής στο κυπριακό και το σχολιάζει, ένα από τα πιο δυνατά κείμενα είναι το με τίτλο: «Μπακάληδες και χασάπηδες», υπογραμμένο από τον Κ. Πορφύρη, που αποκαλύπτει την αγγλοτουρκική συνεργία.

Είναι χαρακτηριστικό το σχόλιο του περιοδικού για τις λεηλασίες και τους εμπρησμούς, κατορθώματα του τουρκικού όχλου στη Λευκωσία υπό την εμφανή υποστήριξη των αποικιοκρατικών αρχών. «Ένας χρόνος πέρασε από τις αγριότητες της Πόλης και της Σμύρνης και ο τουρκικός όχλος με την υποκίνηση των Άγγλων κατακτητών, επανέλαβε τους βανδαλισμούς του στη Λευκωσία» γράφει το περιοδικό, τον Φεβρουάριο του 1957

5.     Συζητήσαμε  έντονα το θέμα με τον συνωστισμό στην προκυμαία της Σμύρνης, έτσι παρουσίασε η κα Ρεπούση τη σφαγή του μικρασιατικού ελληνισμού και την εκθεμελίωσή του από τις πανάρχαιες κοιτίδες του. Πολλοί πιστεύουν ότι απασχοληθήκαμε με ένα πρωτόγνωρο θέμα. Όμως ουδέν καινόν υπό τον ήλιον. Το παιγνίδι έχει παιχτεί και άλλες φορές και οι ρόλοι έχουν ξαναμοιραστεί. Γι’ αυτό και αξίζει να δούμε το ίδιο θέμα σε άλλο χωρικό και χρονικό πλαίσιο. Αναφέρομαι σε ένα σημείωμα της Επιθεώρησης Τέχνης, γραμμένο το 1957.

Στο σχόλιό του, το περιοδικό ξεκινά την παράθεση των απόψεών του με αφορμή την αφαίρεση μιας σκηνής από την κινηματογραφική ταινία «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» που σκηνοθέτησε ο Ζυλ Ντασσέν. Στο φιλμ αυτό υπήρχε μια σκηνή που δημιουργούσε αρνητικά συναισθήματα για τους Τούρκους και η ελληνική επιτροπή κινηματογραφικής λογοκρισίας την αφαίρεσε:. Η Επιθεώρηση Τέχνης σχολιάζει ως εξής: «Είχε δεν είχε ο διπλωματικός φιλισταϊσμός της επιτροπής λογοκρισίας κινηματογραφικών ταινιών, το ’κανε πάλι το θαύμα του. Έκοψε, από την ταινία “Ο Χριστός ξανασταυρώνεται” τη σκηνή που ο Τούρκος φέρνει έφιππος ένα γύρο μέσα στην εκκλησία. Βεβαιότατα. Σωστότατα. Προς θεού, δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να προσβάλουμε τους “φίλους” μας και “συμμάχους” μας (σα δεν ντρεπόμαστε) Τούρκους.»

Σαν δεν ντρεπόμαστε, λέει το περιοδικό της αριστεράς! Σαν δεν ντρεπόμαστε που αποκαλούμε φίλους και συμμάχους τους Τούρκους. Έχει όμως και συνέχεια. Το περιοδικό κατηγορεί ευθέως ότι η ελληνική Επιτροπή λειτούργησε έτσι  γιατί ενδιαφερόταν τόσο να προσαρμόσει τα πάντα «στο πνεύμα των ατλαντικών εντολών και της μακαρίτισσας (αν υποτεθεί πως υπήρξε ποτέ) ελληνοτουρκικής φιλίας». 

Της μακαρίτισσας, μετά το πογκρόμ εναντίον του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης με τα Σεπτεμβριανά του 1955 και τη έξαλλη στάση γενικά της Τουρκίας στο Κυπριακό, υποστηρίζει το καλό αριστερό περιοδικό όμως πάει και παραπέρα: «αν υποτεθεί ότι υπήρξε ποτέ».

Και συνεχίζει το σχόλιο:

«Τι οργή! Θα επιτρέπουμε στο παρελθόν να μπαίνει στη μέση και να χαλάει τα σχέδια των μεγάλων υπερατλαντικών προστατών μας;

Εδώ ακόμα και τα σχολικά βιβλία μας προσαρμόσαμε για χάρη τους! Όμως ας αφήσουμε τ’ αστεία. Τέτοιες ενέργειες καλό είναι να σταματήσουν. Έστω και για να περισωθεί ένα κομματάκι από το κύρος των κάθε λογής αναρμόδιων “αρμοδίων”».

Για όσους θέλουν να ελέγξουν τα στοιχεία που παραθέτει το σημείωμα αυτό ας κοιτάξουν το τεύχος αρ. 35 -36 (Νοέμβριος – Δεκέμβριος 1957) της Επιθεώρησης Τέχνης, στη σελίδα 428.

Έχουν περάσει πενήντα χρόνια από το σημείωμα αυτό του πνευματικού περιοδικού της ελληνικής αριστεράς. Σήμερα βρισκόμαστε στον ίδιο παρονομαστή. Την εποχή αυτή, της δεκαετίας του 1950, η αμερικανική πολιτική ήθελε τη δημιουργία μιας ελεγχόμενης ελληνικής στάσης και νοοτροπίας, για να οικοδομηθεί η ελληνοτουρκική φιλία που θα εδραίωνε τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, το ανάχωμα εναντίον της κραταιάς και επίφοβης, τότε, Σοβιετικής Ένωσης. Γι’ αυτό και επέβαλλε ακόμη και αλλαγές στα σχολικά βιβλία, όχι γιατί συμφωνούσε η επιστημονική ιστορική γνώση αλλά για λόγους εξωεπιστημονικούς, για λόγους πολιτικού καιροσκοπισμού, για να εδραιωθούν  τα Νατοϊκά συμφέροντα. Η Τουρκία προωθούσε τα διχοτομικά της σχέδια στην Κύπρο, εκθεμελίωνε τον Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης και οι ευπειθείς Έλληνες άλλαζαν τα σχολικά βιβλία σύμφωνα με τις επιταγές των Αμερικανών. Τα ίδια προωθεί και σήμερα η αμερικανική πολιτική, ως κάτι που εδραιώνει την ηγεμονία της στα πλαίσια του νεοφιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης.

Ίδια γεύση λοιπόν. Όμως υπάρχει μια μεγάλη διαφορά. Τότε, σ’ αυτά τα σχέδια της αλλοτρίωσης και στρέβλωσης, που επιδίωκε η αμερικανική πολιτική για ξαναγράψιμο της Ιστορίας, πρόβαλε αντίσταση το πνευματικό δυναμικό της ελληνικής αριστεράς. Σήμερα ένα μεγάλο μέρος της αριστερής διανόησης εναρμονίστηκε και αποδέχεται ασμένως τα σχέδια αυτά, συντείνει μάλιστα στην εδραίωσή τους. Σημεία των καιρών.

Να φέρω απλώς ένα σχετικό μικρό παράδειγμα. Η Χριστίνα Κουλούρη, στη σειρά των βιβλίων που επιμελήθηκε το Κέντρο για τη Δημοκρατία και τη Συμφιλίωση στη Νοτιανατολική Ευρώπη, και εκδόθηκαν στη Θεσσαλονίκη, δεν αναφέρει οτιδήποτε για την αρμενική γενοκτονία, ούτε για την ποντιακή. Ο λόγος: Δεν έπρεπε να δυσαρεστηθεί η Τουρκία. Τα βιβλία της γεμάτα παραπλανήσεις, αποσιωπήσεις και διαστρεβλώσεις έτσι θυμήθηκα «γέροντες δασκάλους που μας άφησαν ορφανούς», δημοδιδασκάλους σε δημοτικά σχολεία, που όμως ήξεραν ιστορία και όχι την ιδεολογικοποιημένη αφήγησή της, που είχαν έντιμη στάση και σωστά προτάγματα στην κριτική της ιστορίας, ίσως γιατί είχαν διαβάσει πολλά και αρκετά, από τον Θουκυδίδη μέχρι, ακόμη, και το συμπυκνωμένο κείμενο του Μπρεχτ «Πέντε  δυσκολίες για να γράψει κανείς την αλήθεια».  Η κυρία Κουλούρη, καθηγήτρια Πανεπιστημίου, παρακαλώ, ευπειθέστατη και υπάκουη, συνεμορφώθη προς τας υποδείξεις έγραψε και προώθησε εκείνα που ήθελε το ίδρυμα που χρηματοδοτείται από τον Σόρος.

Άλλα θέματα που καλύπτει το περιοδικό την περίοδο του Κυπριακού αγώνα. Αναφέρω επιτροχάδην: 

6.     Διαμαρτυρία των πνευματικών ανθρώπων της Αιγύπτου  για την καταδίκη του Καραολή,

7.     Ακόμη το οξύτατο σχόλιο του περιοδικού για τον απαγχονισμό των Καραολή και Δημητρίου και για τα αιματηρά γεγονότα στις 9 Μαΐου στην Αθήνα με τις διαδηλώσεις υπέρ της Κύπρου και εναντίον της αποικιοκρατίας,

8.     Την έκκληση του περιοδικού για αποφυγή της διχόνοιας, όταν σημειώθηκαν συγκρουσιακά επεισόδια μεταξύ αριστεράς και δεξιάς στην Κύπρο

9.     Την προβολή της στάσης του Νίκου Καζαντζάκη που αρνήθηκε, λόγω της Κύπρου, συνεργασία με το BBC, 

10.Την πρόσκληση του περιοδικού με τίτλο: «Ενότητα για την Κύπρο».

Οισυμφωνίες Ζυρίχης Λονδίνου προκαλούν τη μήνη της Επιθεώρησης Τέχνης, έτσι σε άρθρο της με τίτλο: Η 25η Μαρτίου και η Κύπρος, στο τεύχος Φεβρουαρίου – Μαρτίου 1959, γράφει και τα ακόλουθα:

  Oι Έλληνες γιόρτασαν εφέτος την εθνική τους γιορτή, με σφιγμένη την καρδιά. Πριν ένα μήνα είχε κλείσει η ιερή υπόθεση της Kύπρου. Mα δεν έκλεισε σύμφωνα με ό,τι είχε ελπίσει ο Kυπριακός κι ο Eλληνικός Λαός. Δεν έκλεισε με την Aυτοδιάθεση και τη Λευτεριά. Ίσα – ίσα η υπόθεση της Aυτοδιάθεσης, πήγε πίσω κι αντί για την εθνική τους απελευθέρωση, οι Kύπριοι βλέπουν και πάλι τους Tούρκους, αυτούς που είχαν ξεπουλήσει το ελληνικό νησί στους Eγγλέζους, αφού προηγούμενα το ’χαν βάψει στο αίμα, να ξαναβάζουν πόδι εκεί.

Και κλείνει το άρθρο ως εξής:

  Tο Eλληνικό Πνεύμα, που στάθηκε κοντά στον αγώνα της Kύπρου, νιώθει τεράστια την ευθύνη του, αυτή την κρίσιμη ιστορική ώρα. Σκύβει το κεφάλι με σεβασμό μπροστά στους ήρωες και στους μάρτυρες της Kυπριακής υπόθεσης, ήρωες και μάρτυρες όχι μόνο στην Kύπρο, παρά και στη Σμύρνη και στην Kωνσταντινούπολη και στην ίδια την Eλλάδα. Kι ορκίζεται: όπως πάντα, όπως στο διάστημα των τεσσάρων χρόνων του ματωμένου αγώνα, έτσι και τώρα, έτσι και αύριο, θα βρεθεί πάντα στο πλευρό των αδελφών μας, με τη σκέψη του στο ηρωικό νησί που η καρδιά του, η ψυχή του, η θέλησή κι ο νους του, είναι αμετάτρεπτα, ανέκκλητα, ασυμβίβαστα, ελληνικά.

11.Έτσι όταν ξεκινά η νέα δοκιμασία της Κύπρου το 1963, με την κατευθυνόμενη τουρκική ανταρσία, και τους βομβαρδισμούς της Τηλλυρίας τον Αύγουστο του 1964, το περιοδικό θα προβάλει τις εκδηλώσεις αλληλεγγύης στην Αθήνα για την Κύπρο και σε ξεκάθαρη τοποθέτησή του θα συνδέσει την υποχώρηση της Ζυρίχης με τη νέα περιπλοκή του Κυπριακού και τη νέα δοκιμασία του κυπριακού ελληνισμού:

Tο αίμα που χύθηκε και πάλι στην Kύπρο ξανάφερε στο προσκήνιο με τρόπο τραγικό την υπόθεση του βασανισμένου νησιού. Oι Συμφωνίες της Zυρίχης, που όταν τις υπόγραφαν οι δημιουργοί τους διακήρυξαν αναίσχυντα πως ήταν η ευτυχεστέρα ημέρα της ζωής τους, δεν έκλειναν με κανένα τρόπο το Kυπριακό. Aπλώς το σκέπαζαν για κάμποσο καιρό. Mα ήταν από την πρώτη στιγμή σίγουρο πως οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια στη σημερινή κρίση. Kαι η ευθύνη ίσα – ίσα των αυτουργών εκείνων των συμφωνιών βρίσκεται στο ότι ενώ ήξεραν πως εδώ οδηγούσαν _ γιατί αν δεν το ήξεραν έπρεπε να ήταν ηλίθιοι_ ωστόσο αποφάσισαν εν ψυχρώ, εκ δόλου και εκ προμελέτης, να διαπράξουν αυτό το έγκλημα, υπακούοντας σε ξένες επιταγές, που δεν είχαν καμιά σχέση με το κυπριακό και το εθνικό συμφέρον _ αυτοί, οι κοντοτιέροι της εθνικοφροσύνης!

12.Κι όταν γίνεται η συνταγματική εκτροπή, η εκπαραθύρωση του Παπανδρέου και τα Ιουλιανά του 1965, που θα οδηγήσουν στη χούντα και την καταστροφή της Κύπρου, η Επιθεώρηση Τέχνης, σε έκτακτο τεύχος, τον Ιούλιο του 1965, (αρ. 127) θα προβάλει τη διακήρυξη της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, που εκφράζει τις ανησυχίες της για την «ανώμαλη εξέλιξη της πολιτικής κατάστασης που εγκυμονεί κινδύνους τόσο για το δημοκρατικό μας πολίτευμα όσο και για το εθνικό θέμα της Κύπρου».

Ακόμη, στην πρώτη σελίδα του περιοδικού αναφέρονται και τα ακόλουθα: “Η Επιθεώρηση Τέχνης παίρνοντας μέρος στην πανδημοκρατική σταυροφορία για την ματαίωση του πραξικοπήματος και την επάνοδο στην ομαλότητα, κυκλοφορεί την έκτακτη αυτή έκδοση σαν εκπλήρωση ενός ελάχιστου μέρους από το χρέος που της αναλογεί.” Τις σελίδες του τεύχους καλύπτουν σχεδόν εξ ολοκλήρου δηλώσεις πνευματικών ανθρώπων (ανάμεσά τους και του Κύπριου Μελή Νικολαϊδη, στη σ. 30) για την αντιδημοκρατική ενέργεια των ανακτόρων και τους κινδύνους για τη Δημοκρατία.  Η δήλωση του  καθηγητή Γιάννη Ιμβριώτη είναι χαρακτηριστική και συνδέει το κλίμα ανωμαλίας που δημιουργήθηκε και με τις εξελίξεις στο Κυπριακό: “Τούτες τις μέρες όλος ο ελληνικός λαός παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τη φοβερή απειλή. Η χούντα συνωμοτεί, ετοιμάζεται να εξορμήσει, να βιαιοπραγήσει, να σταματήσει  κάθε ομαλή δημοκρατική ανάπτυξη σε τούτον τον τόπο, να γυρίσει προς τα πίσω κάθε προς τα εμπρός κίνηση. Όλο αυτό το αντεθνικό, αντιλαϊκό κίνημα θρέφεται από την ελληνική ολιγαρχική αντίδραση και από τον ξένο ιμπεριαλιστή που ματώνει τόσους και τόσους φιλειρηνικούς λαούς, όπως στην Κύπρο, στο Βιετνάμ, στον Άγιο Δομίνικο. Η χούντα είναι η κοφτερή αιχμή όλων αυτών των σκοτεινών δυνάμεων, που ετοιμάζεται να καταφέρει χτύπημα στη δημιουργική ορμή του λαού, στις δημοκρατικές ελευθερίες, στα επιταχτικά αιτήματά του για μιαν ανώτερη ανθρώπινη ζωή, στον αγώνα των αδελφών Κυπρίων. Εμπρός στον κίνδυνο κανείς δεν πρέπει  να μείνει άπραγος. Ούτε η χούντα ούτε καμιά άλλη σκοτεινή αντιιστορική δύναμη πρέπει να μπορέσει να πετύχει.” (σ. 24). Και ο ποιητής Κώστας Θρακιώτης τονίζει ότι τα ελατήρια του αντιδημοκρατικού πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου του 1965 είναι ξεκάθαρα: η κατάλυση των δημοκρατικών ελευθεριών του ελληνικού λαού, η νατοϊκή λύση στο Κυπριακό, η αποστολή των παιδιών μας στο Βιετνάμ. (σ. 23).

Το πιο σημαντικό: Το ίδιο το περιοδικό στο εισαγωγικό του κείμενο που το επιγράφει “Το πραξικόπημα” αναφέρει πολύ επιγραμματικά: “Ο βασιλιάς αρνήθηκε στο λαοπρόβλητο πρωθυπουργό το δικαίωμα να εποπτεύει το στράτευμα με το πρόσχημα πως η άσκηση του δικαιώματος αυτού από τον πρωθυπουργο εγκυμονεί “εθνικούς κινδύνους”.

Κινδύνους, όμως για ποιον;

Όχι βέβαια για το έθνος, για το λαό. Γιατί ο λαός αγωνίστηκε χρόνια ολόκληρα και γκρέμισε τον Καραμανλή. Κι ακόμα, ο λαός πάλι κατεβαίνει στα πεζοδρόμια, και διαδηλώνει, και ματώνεται και δολοφονείται.

Οι κίνδυνοι είναι μόνο για τα οργανωμένα συμφέροντα, ντόπια και ξένα, που λυμαίνονται τον τόπο. Είναι για τις παρακρατικές συμμορίες της Δεξιάς, που κατακεραυνωμένη απ’ το λαό οχυρώνεται πίσω από το παλάτι και βυσσοδομεί μαζί με τους στρατοκράτες και τις χούντες που τρέφουν πολιτικές φιλοδοξίες “σωτήρων” του τόπου.

Οι κίνδυνοι είναι για τους παρασυνταγματικούς, τους αυλόδουλους και τους αυλοκόλακες που προαλείφονται για δικτατορική σταδιοδρομία. Είναι για τις σκοτεινές Κ.Υ.Π. και τις “Σέρβις” των ξένων που αγοράζουν κρέας για το σφαγείο του Βιετναμ, ψήφους για τον Ο.Η.Ε και προδότες για την Κύπρο.”(σ. 3)

“Προδότες για την Κύπρο” αναφέρεται στο άρθρο, για το Πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1965, που υπογράφει το περιοδικό συλλογικά. Αργότερα, σημαδιακά την ίδια ημέρα, στις 15 Ιουλίου 1974 ξεκίνησε το δίδυμο έγκλημα με το χουντικό πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή.

 Στο έκτακτο αυτό τεύχος (αρ. 127) για το θέμα της Ιουλιανής εκτροπής, ως ελάχιστο χρέος του περιοδικού σε αξίες και προτάγματα, στο εξώφυλλο υπάρχει η εικόνα με διάφορα ευκρινή ή όχι συνθήματα γραμμένα στον τοίχο. Πρώτο πρώτο είναι η λέξη: Κύπρος και ακολουθούν: Δημοκρατία, 114, Σύνταγμα.

Ακόμη, στο τεύχος του Οκτωβρίου 1966 (αρ. 142, σ. 244-258) η Επιθεώρηση Τέχνης δημοσίευσε τις απόψεις πνευματικών εκπροσώπων της αριστεράς για τη συνταγματική εκτροπή, τους κινδύνους για επιβολή δικτατορίας και την ευθύνη των λογοτεχνών και καλλιτεχνών της Αριστεράς. Η παιδαγωγός Ρόζα Ιμβριώτη, ανάμεσα σ’ άλλα τόνισε και τα εξής: “Οι δημοκρατικές δυνάμεις στις δύσκολες αυτές στιγμές δε δίστασαν ούτε στιγμή. Εξήγησαν με παρρησία κάτω από ποιες συνθήκες γεννήθηκε το “τέρας”, η παράνομη εξουσία. Η αντίσταση στη βία άρχισε πεισματική. Αγωνίζονται για τα δίκαιά τους οι εργάτες, οι αγρότες, οι υπάλληλοι, αγωνίζονται για τον εκδημοκρατισμό του Σχολείου, για την ειρήνη, κατά του βρώμικου πολέμου στο Βιετνάμ, αγωνίζονται για την Κύπρο.” (σ. 252)

Ακόμη, στο τεύχος που κυκλοφόρησε ένα χρόνο μετά τα Ιουλιανά (αρ. 137-138) το περιοδικό θα γράψει εναντίον της κυρίαρχης ελλαδικής πολιτικής που έδωσε την Κύπρο αμανάτι στους Τουρκαλάδες.


[1] ) Χαρακτηριστικό παράδειγμα: Ο συγγραφέας Ηλίας Βενέζης με το άρθρο του “Γράμμα σε τρεις Άγγλους συγγραφείς εφ. Το Βήμα, Αθήνα, 3 Αυγούστου 1954, αντί να γράψει ένα γενικό και απρόσωπο γράμμα προς τους Άγγλους συναδέλφους του, απευθύνεται προσωπικά στους Λόρενς Ντάρελ, Scott—Kilvert και Ελισάβετ Scott—Kilvert, με τους οποίους είχε ιδιαίτερες σχέσεις αφού μετέφρασαν και προλόγισαν ένα βιβλίο του, για να τους ζητήσει να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να εκφράσουν  την αντίθεσή τους στις μεθοδεύσεις της αγγλικής αποικιοκρατίας στην Κύπρο. Ο Πέτρος Χάρης με το κείμενό του “Μια μεγάλη ευθύνη (Οι Άγγλοι συγγραφείς και η Κύπρος)”γράφει με το ίδιο πνεύμα για το θέμα της Κύπρου, απευθυνόμενος γενικά στου Άγγλους συγγραφείς. Τα δύο άρθρα των Ηλία Βενέζη και Πέτρου Χάρη αναδημοσιεύονται στο περιοδικό Νέα Εστία, Αθήνα, 15 Αυγούστου 1954, αρ. 651, σ. 1202-1204.

[2]) Τ. Μαλάνος, Οι δυο κρεμάλες, περ. Καινούρια Εποχή, Αθήνα, φθινόπωρο 1956, σ. 216-218 [=Τίμος Μαλάνος, Δειγματολόγιο, εκδ. Φέξης, Αθήνα 1962, σ. 148-153. Η στάση των Άγγλων διανοουμένων για το θέμα της Κύπρου κρίνεται έντονα και στην αλληλογραφία Σεφέρη-Θεοτοκά (βλ. Γιώργος Θεοτοκάς & Γιώργος Σεφέρης, Αλληλογραφία (1930-1966), φιλολογική επιμέλια Γ.Π. Σαββίδης, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1975, σ.156-162

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: