Ανοικτή επιστολή αγροτόπαιδος-μελετητού προς K. Μυριανθέα διά αλλοδαπή μελετήτρια περί ελληνικής ονοβασίας

Αγαπητέ Κωνσταντίνε

Έχω προβλημα με το ποτήρι του Νέσκαφέ μου, που χρησιμοποιώ κάθε πρωί. Έχει έναν πρωτότυπο σχεδιασμό, ένα κοίλωμα στο εξωτερικό του μέρος, που γίνεται κύρτωμα στο εσωτερικό, και στην καθαριότητά του αυτό αποτελεί πρόβλημα. Ειδικά, όταν ξεχάσεις για μια δυο μέρες το ποτήρι και στεγνώσουν τα υπολείμματα του νέσκαφε, τότε γίνεται μαγάλη φασαρία, για να καθαρίσεις το στερεοποιημένο υπόλειμμα, που βρίσκεται σε ένα μικρό χώρο ανάμεσα στο εσωτερικό κύρτωμα και τον πάτο του φλιτζανιού. Ούτε το δάκτυλό σου, ούτε το σφουγγάρι μπορούν να φτάσουν εκεί. Και σκέφτομαι ότι όλοι αυτοί οι σχεδιαστές και σχεδιάστριες ποτηριών και φλιτζανιών πρέπει να έχουν πλύνει και κανένα στην κουζίνα πριν αρχίσουν τους σχεδιασμούς, τα ρηξικέλευθα και δήθεν πρωτότυπα κατασκευάσματά τους, γιατί πρώτα απ’ όλα ένα φλιτζάνι ξεκινά με την άμεση πρακτική του χρήση, να πίνεις μέσα σ’ αυτό και, δεύτερο, να καθαρίζεται εὔκολα, κι όχι για τις σχεδιαστικές ιδιοτροπίες του κάθε εντυπωσιοθήρα designer.

Όσοι, λοιπόν, σχεδιάζουν φλιτζάνια, πρέπει να ξέρουν και να τα πλένουν.Τα σκέφτηκα όλα αυτά διαβάζοντας το κείμενο που μου έδωσες, με τίτλο: Εθνολογικές αποκαλύψεις. Το μυστικό της μακριάς γαϊδούρας. Μια εθνολογική μελέτη ανατρέπει όλες τις γνωστές θεωρίες για την προέλευση του παιγνιδιού της μακριάς γαϊδούρας. Και ταυτόχρονα δίνει νέα διάσταση στην αγάπη των Νεοελλήνων προς τα ζώα. Η κρυφή γοητεία της γαϊδούρας.

Όσα γράφονται εκεί εκ μέρους της Γαλλίδος εθνολόγου αποτελούν μια μεγάλη πομφόλυγα, ήγουν ανοησία -δεν γνωρίζω αν τα μεταφέρουν επακριβώς οι υπεύθυνοι της στήλης [= Ο Ιός της Κυριακής, περ. Έψιλον Ελευθεροτυπίας, Αθήνα 12/10/1997]. Η Γαλλίς λοιπόν υποστηρίζει ότι το παιγνίδι της μακριάς γαϊδούρας αποτελεί μια μετωνυμία κτηνοβασίας και μύησης στα ερωτικά μέσω του συμπαθεστάτου τετραπόδου.

Η περί ης ο λόγος Γαλλίς καβαλλίκεψε ποτέ γαϊδούρι; Ξέρει τον πρώτο ρόλο του γαϊδουριού και της μούλας στη ζωή της αγροτικής και ποιμενικής οικογένειας, πόσο απαραἰτητα ήταν για την επιβίωσή της; Γνωρίζει το δέσιμο των ανθρώπων με το γαϊδούρι τους, του μιλούσαν ακόμη, σχεδόν σαν να ήταν μέλος της οικογένειάς τους. Η Γαλλίς αυτή ξέρει πόσοι σκοτώθηκαν λόγω πτώσης από γαϊδαρο, πόσες πλευρές, κεφάλια, πόδια και χέρια έσπασαν από πέσιμο, πόσα προϊόντα χάθηκαν γιατί έπεσαν από το σαμάρι και τη ράχη του ζώου, σε γκρεμμούς ή σε ρεύμα, πόσες στάμνες και άλλα αγγεία από κόκκινο πηλό θραύστηκαν στους τοίχους των στενοσόκκακων κατά τη μεταφορά τους στη ράχη του ζώου; Ξέρει πόσο επικίνδυνο γίνεται το γαϊδούρι για τον αναβάτη του όταν αυτό αφηνιάζει και τρέχει εκτός ελέγχου;

Το καβαλίκεμα του γαϊδουριού αποτελούσε απαραίτητη δεξιότητα σε κάθε μέλος της αγροτικής και ποιμενικής κοινότητας, έπρεπε να ξέρεις να καβαλικεύεις καλά και να κρατιέσαι καλά, για λόγους ασφάλειας πρώτα από όλα και, δεύτερο, για να διεκπεραιώνεις την πρακτική δουλειά σωστά. Ως παλαιός αγροτόπαις θυμάμαι άπειρες εικόνες τώρα, μάνες με δυο ή τρία παιδιά στη ράχη του γαϊδουριού, στο σαμάρι δεμένα τα σχοινιά με τις αίγες που ακολουθούσαν, οι επιβαίνοντες κρατώντας στα χέρια σακούλια και σκεύη με διάφορα προϊόντα, προχωρώντας προσεκτικά, γιατί κάθε πτώση θα ήταν οδυνηρή και ζημιογόνα. Και πτώση θυμάμαι. Στη ράχη του γαϊδουριού εγώ εξάχρονος, ο πατέρας μου και μια σακούλα με σιτάρι, πέσαμε στο έδαφος, ο πατέρας μου κτύπησε, θυμάμαι που πονούσε όμως ρωτούσε ανήσυχος αν χτύπησα κι εγώ -δεν έπαθα τίποτα γιατί προσγειώθηκα στη σακούλα με το σιτάρι που έπεσε μαζί μου.

Στην πραγματικότητα τι είναι το παιγνίδι της γαϊδούρας, της μακράς γαϊδούρας; ένα παιγνίδι δεξιότητας για μια ενέργεια καθημερινή, χρήσιμη και απαραίτητη στη ζωή των παλιών αγροτοποιμένων που μέχρι πριν από εκατόν χρόνια αποτελούσαν το 95% του πληθυσμού. Όπως το παιγνίδι με τις πέτρες ήταν ένα παιγνίδι καλλιέργειας της δεξιότητας, να βρίσκεις τον στόχο, δηλαδή το φίδι, ένα ζώο επικίνδυνο που πλησιάζει, να ρίξεις τον καρπό κάτω, να φέρεις το πρόβατο πίσω στο κοπάδι, να βρεις ένα πουλί. Γιατί στην αργόσυρτη ζωή των παλιών αγροτοποιμένων και τα παιγνίδια που έπαιζαν ήταν συνυφασμένα με τις δεξιότητες της παραγωγής, όπως και τα τραγούδια και οι χοροί τους (τραγούδια του θερισμού, χορός του δρεπανιού κ.λπ.).

Διάφοροι όμως δήθεν ρηξικέλευθοι μελετητές, που δεν γνωρίζουν το εύρος και τις ποικίλες εκδηλώσεις του αγροτοποιμενικού βίου, τις δυσκολίες και τα βάσανά του μέσα σε αρρώστιες και αντιξοότητες, τον αγώνα του για παραγωγή και επιβίωση, αυτοί, λοιπόν, με μια λογική εντυπωσιοθηρίας, αποστασιοποιημένοι, με την ψυχοσυνθεση του κυριακάτικου εκδρομέα, που βλέπει την αγροτική ζωή από τα τζάμια του αυτοκινήτου του, νομίζοντας ότι οι αγροτοποιμένες δεν είχαν οποιαδήποτε έγνοια κα απλώς ασχολούνταν με διάφορα πιπεράτα θέματα όπως η ονοβασία κ.λπ., μας βασανίζουν με θεωρίες και απόψεις, ενώ τα πράγματα είναι πιο απλά.

Αν υπήρχε οποιαδήποτε ερωτική συμπαραδήλωση αυτή ήταν τριτεύουσας σημασίας και προσετίθετο στην εξέλιξη. Π.χ. με το σημάδι, με τόξα ή με λάστιχα και, μετά, με μικρά αεροβόλα που χρησιμοποιούσαμε όταν είμασταν μικροί. Πρώτη και κύρια διεκδίκηση, να αποδεικτεί ότι είμαστε καλοί στο σημάδι, ότι είχαμε αυτή τη δεξιότητα, που πρόσφερε τόσα στη ζωή. Κάποτε λεγόταν: αυτός δεν σημαδεύει καλά, άρα δεν θα βρει και την τρύπα –μετωνυμία, αυτό,  του γυναικείου αιδοίου, όμως ήταν η δευτερέυουσα σύνδεση, που έδενε ένα άθλημα δεξιότητας με την ερωτική ζωή. Και στο παιγνίδι της μακριάς γαϊδούρας, ένα παιγνίδι δεξιότητας όπως είπαμε για μια δραστηριότητα απαραίτητη της αγροτικής ζωής, κάποιοι που είχαν εμπειρίες ονοβασίας έλεγαν και κάποιο πείραγμα για τους μετέχοντες στο παιγνίδι, μα αυτό γινόταν για όλα τα θέματα, ακόμη και ψαλμωδίες μεταποιούνταν για να ειρωνευτούν εκδηλώσεις του κοινωνικού και ερωτικού βίου.

Δυστυχώς αυτό που μελετούμε το υπερτονίζουμε, το βάζουμε στο πρώτο πλάνο, με αποτέλεσμα να δημιουργούμε λανθασμένες εντυπώσεις για όσα πραγματικά διαδραματίζονταν. Αν υπάρχει οποιαδήποτε άλλη συμπαραδήλωση ας ειπωθεί, ας πάρει το επιβάλλον μέρος της ουσίας· όχι, όμως, να κατακαλύψει όλο το κάδρο. Και η κτηνοβασία ήταν σύνηθες φαινόμενο στις αγροτοποιμενικές κοινότητες, δεν δημιουργούσε όμως παιγνίδια.

Η Γαλλίς νομίζει ότι η γαϊδούρα ήταν διακοσμητικό είδος της αγροτικής ζωής για να ασχολούνται ερωτικά οι αγροτόπαιδες, γι  αυτό και έφτιαξαν και το παιγνίδι της μακράς γαϊδούρας. Κούνια που την κούναγε.

Ως αγροτόπαις, που έζησα τα πρώτα μου δεκαοκτώ χρόνια στη γενέτειρά μου, μπορώ να επιμαρτυρήσω ότι μόνο μια φορά άκουσα για κάποιους που προσπάθησαν να ασχοληθούν με το άθλημα της ονοβασίας και αυτός που μας το είπε το ανέφερε με βδελυγμία και εγώ και δυο άλλοι φίλοι ακροατές το ακούσαμε με βδελυγμία. Και το παιγνίδι της μακριάς γαϊδούρας παιζόταν και το χαίρονταν παιδιά που δεν είχαν ανακαλύψει ακόμη το φύλο τους όμως, για να βοηθούν την οικογένειά τους στις δουλειές της, ασχολούνταν με την ονηλασία από έξι χρονών.

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Ανοικτή επιστολή αγροτόπαιδος-μελετητού προς K. Μυριανθέα διά αλλοδαπή μελετήτρια περί ελληνικής ονοβασίας”

  1. Σωτήρης Ραπτόπουλος Says:

    Αγαπητέ Σάββα….
    Αδιάβαση την βρίσκω την κυρία…
    Στον «Λούκιο ή Όνο», ένα αισθησιακό παρανάγνωσμα «γειτονικό» στη Λογοτεχνία του Φανταστικού, δια χειρός Λουκιανού του Σαμοσατέως, οι ιδιότητες και οι περιπέτεες ενός όνου αναλύονται δια μακρών -και μόνον στο τέλος γίνεται λόγος για τις
    ‘ικανότητες» του ζώου -και δή του αρσενικού- στον ερωτικό τομέα… Αυτό, την στιγμή που το αφήγημα βρίθει ερωτικών σκηνών και συναφών περιγραφών….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: