Κύπρος και “Στήλη Αλληλογραφίας” της Επιθεώρησης Τέχνης

 

Η στήλη της Αλληλογραφίας των λογοτεχνικών περιοδικών με τους αναγνώστες τους και, κυρίως, με τους υποψήφιους συνεργάτες τους είναι, κατά τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο που μελέτησε το θέμα, “μια πλούσια και ανεκμετάλλευτη φλέβα φιλολογικών ειδήσεων και πληροφοριών”.1 Στη στήλη αυτή εντοπίζεις επίδοξους λογοτέχνες που αργότερα τα παράτησαν, διαπρέποντας σε άλλους τομείς, υπάρχουν όμως και τεκμήρια νεανικών λογοτεχνικών καταθέσεων από γνωστούς αργότερα λογοτέχνες, οι οποίοι εισπράττουν τα σχόλια και τις υποδείξεις του περιοδικού για τη συνεργασία που απέστειλαν για δημοσίευση. Και στην Επιθεώρηση Τέχνης, στη στήλη Αλληλλογραφία, με τα μικρά γράμματα, που με δυσκολία διαβάζονται, αποτυπώνεται πολύ ζωντανά και παραστατικά κάτι από το σφυγμό της λογοτεχνικής ζωής. Αξίζει να σημειωθεί ότι η στήλη Αλληλογραφίας του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης αποτελεί την αφόρμηση για το ποίημα του Θανάση Παπαθανασόπουλου, «Επιθεώρηση Τέχνης 1956», από το οποίο παραθέτω τους πρώτους στίχους:

51 χρόνια από τότε που την πρωτοδιάβασα,

ξαναδιαβάζω την απάντηση του αρχισυντάκτη:

“Τα ποιήματά σας για την ηλικία σας

έχουν αρκετό ενδιαφέρον·

όμως χρειάζεται ακόμα αρκετή δουλειά.”

 

Τότε ήμουν στην προτελευταία τάξη του εξαταξίου,

τώρα στην τελευταία τάξη της ζωής.2

Ειδικά, για το θέμα των σχέσεων του περιοδικού με την Κύπρο, στη στήλη αυτή υπάρχουν αρκετές αναφορές σε Κύπριους που απέστειλαν συνεργασία τους στο περιοδικό, ή, ακόμη, κρίσεις για ποιήματα Ελλαδιτών που ήταν εμπνευσμένα από την Κύπρο και τον κυπριακό αγώνα. Χαρακτηριστικά, στο τεύχος Ιουνίου του 1955 (αρ. 6, σ. 511), το περιοδικό απευθυνόμενο στον Γεράσιμο Λυκαρδιόπουλο, που απέστειλε ποίημα για την Κύπρο, του γράφει: Γερ. Λυκ. Πολύδροσο. Συμφωνούμε πως ο καλλιτέχνης πρέπει να αντικρύζει τη ζωή καθολικά. Πιστεύουμε όμως να συμφωνείτε κι εσείς πως απ᾽ την πρόθεση ως την πραγμάτωσή του υπάρχει ένας μακρύς και δύσκολος δρόμος. Κι αυτός ο δρόμος νομίζουμε πως δεν έχει διανυθεί, ίσως δεν έχει καν χαρακτεί, στο ποίημά σας “Κύπρος”.

Ο αγώνας της Ε.Ο.Κ.Α. είχε μόλις ξεκινήσει και ο Γεράσιμος Λυκαρδιόπουλος, δεκαεννέα χρονών τότε, εμπνεύστηκε ένα ποίημα για την Κύπρο, που το περιοδικό δεν το ενέκρινε για δημοσίευση. Αργότερα, ο Γεράσιμος Λυκαρδιόπουλος θα αναγνωριστεί ως ένας καταξιωμένος δοκιμιογράφος, ποιητής, μεταφραστής και εκδότης της ελληνικής πνευματικής ζωής.3

Στη στήλη αλληλογραφίας της Επιθεώρησης Τέχνης, εκτός από την περίπτωση του Γεράσιμου Λυκαρδιόπουλου εντοπίζουμε και άλλες αναφορές σε ποιήματα εμπνευσμένα από την Κύπρο:

Γ. Μεν. Κρίση για το ποίημά του: Κύπρος, Ιούνιος 1955, αρ. 6, σ. 511

Μακ. Παν.: Ξεχωρίζει το ποίημά σας για την Κύπρο. Για την ηλικία σας είναι αξιοσημείωτο, Σεπτέμβριος 1955, αρ. 9, σ. 253.

Παν. Φυλλ. Διον. Κόκκ. [η ποιητική απόδοση ενός πατριωτικού θέματος είναι από τα δυσκολότερα εγχειρήματα. Δυστυχώς η συγκίνησή σας από τα γεγονότα της Κύπρου και της Αθήνας δεν βρήκε την ανάλογη ποιητική έκφραση], Ιούλιος 1956, αρ. 19, σ. 93.

Β. Τερτ. Για ωδή στην Κύπρο, Σεπτέμβριος 1956, αρ. 21, σ. 266

Χ. Υφαντ. [αναφορά σε ποίημα με τίτλο: Για σένα, Κύπρο μας], Μάιος 1957, αρ. 29, σ. 464.

Π. Ολύμ. Για κείμενό του με τίτλο “Κύπρος”, Ιούλιος- Αύγουστος 1966, αρ. 139-140, σ. 125

Στη στήλη Αλληλογραφίας υπάρχουν ακόμη αρκετές αναφορές προς Κύπριους δημιουργούς. Σημειώνω ότι είναι δύσκολο να εντοπιστούν οι αναφορές αυτές από τα εσωτερικά τεκμήρια της στήλης (συνήθως υπάρχει ο προσδιορισμός Κύπρος, που ευκολύνει τα πράγματα) γιατί όλα τα ονόματα αναφέρονται συντομογραφημένα. Π.χ. στο τεύχος Ιουνίου 1955, αρ. 6, σ. 511 σημειώνεται κάτι για τον Αχιλ. Πυλ. που εύκολα παραπέμπει στον Κύπριο Αχιλλέα Πυλιώτη, του οποίου, μάλιστα, συνεργασία δημοσιεύτηκε σε προηγούμενο τεύχος, όμως δεν έχουμε το δικαίωμα να το ταυτίσουμε με βεβαιότητα γιατί μπορεί να αναφέρεται οποιοσδήποτε άλλος που τα αρχικά του συμπίπτουν. Για το θέμα αυτό αναφέρω ενδεικτικά δύο άλλες περιπτώσεις.  Στο τεύχος Απριλίου 1966, αρ. 136, σ. 477 αναφέρονται τα εξής: Π. Ιωαν. “Τα τραγούδια για τον Σιωγκέρου” έχουν πολλά καλά στοιχεία αλλά και κάμποση επιτήδευση που εξουδετερώνει ένα μεγάλο μέρος της γνησιότητας αισθήματος. Οπωσδήποτε είναι πάρα πολύ μακρύ για να δημοσιευτεί στο περιοδικό. Γιατί δεν το βγάζετε βιβλίο;

Ακόμη στο τεύχος Ιανουαρίου 1957, αρ. 25, σ. 107 αναφέρονται τα ακόλουθα: Π. Παιον. Λάβαμε με χαρά τα δυο κομμάτια που μας στείλατε. Νομίζουμε όμως ότι και τα δυο είναι κάπως αδύνατα. Ευχαρίστως θα δημοσιεύαμε ένα κυπριακό διήγημα στο περιοδικό μας και περιμένουμε σύντομα ένα ωριμότερο κομμάτι σας. Στην πρώτη περίπτωση η αναφορά στον τίτλο της συνεργασίας μάς ευκολύνει να ταυτίσουμε τον αναφερόμενο με τον Κύπριο Πάνο Ιωαννίδη αφού την ίδια χρονιά, το 1966, ακολουθώντας, ίσως, τη συμβουλή της Επιθεώρησης Τέχνης, κυκλοφόρησε το βιβλίο του με τίτλο Τραγούδια για τον Σιγκέρου και στη δεύτερη περίπτωση η αναφορά σε κυπριακό διήγημα μας ευκολύνει να ταυτίσουμε τον υποψήφιο συνεργάτη του περιοδικού με τον Κύπριο Πανίκο Παιονίδη.

Άλλες αναφορές προς Κύπριους δημιουργούς:

Μάρτιος 1955, αρ. 3, σ. 255 Θεόδ. Στυλιαν.

Ιούλιος 1955, αρ. 7, σ. 93 Π. Ποντ. Κύπρος

Σεπτέμβριος 1955, αρ. 9, σ. 252, Θ. Στυλ. Κύπρος

Οκτώβριος 1955, αρ. 10, σ. 349 Ελέν. Γεωργ.-Κύπρος

Νοέμβριος 1955, αρ. 11, σ. 439 Τ. Μελ.-Κύπρος

Απρίλιος 1956, αρ. 16, σ. 365-366 Α. Κ. Ηλ.-Κύπρος

Σεπτέμβριος 1956, αρ. 21, σ. 266 Νικ. Βραχ. Κύπρος

Σεπτέμβριος 1956, αρ. 21, σ. 266 Δ. Θυμ. Κύπρος

Ιανουάριος 1957, αρ. 25, σ. 109 Γ. Φαν. Κύπρος

Μάιος 1957, αρ. 29, σ. 464 Τοκ. Κύπρος

Ιούνιος 1957, αρ. 30, σ. 553 Γ. Φαν. Κύπρος

Αύγουστος 1958, αρ. 44, σ. 159 Θεοδ. Νικολ.4

Απρίλιος 1959, αρ. 52, σ. 238 Α. Π. Πολ. Κύπρο

Ιούλιος-Αύγουστος 1959, αρ. 55-56, σ. 79-80. Τ. Γηλ. Κύπρος [παραθέτω ενδεικτικά: Στον “Κατ’ οίκον περιορισμό” υπάρχουν πολλοί καλοί στίχοι και ένα πνεύμα αληθινής αγωνιστικότητας. Σα σύνολο όμως υστερεί. Τό ίδιο και για το “απόσπασμα”. Δέστε λ. χ. τους στίχους: ‘Όταν φερτήκαμε σαν κτήνη στην καταλληλότητα(!)/ όταν το ρούχο μας στάζει γαίμα και δάκρυ”. Θα συμφωνείτε ελπίζουμε πως δεν είναι και τόσο αξιόλογοι σαν ποιητικά επιτεύγματα. Έτσι δεν είναι;”]

Ιανουάριος 1960, αρ. 61, σ. 96, απάντηση στον Γ. Κωστ. Κύπρο

Ιούνιος-Ιούλιος 1960, αρ. 65-66, σ. 336, απάντηση στον Γ. Κωστ. Κύπρο

Ιούνιος 1961, αρ. 78, σ. 649, απάντηση στον Τ. Μπατ., Κύπρο

Ιανουάριος 1965, αρ. 121, σ. 126 Ελ. Λ. Κ., Λευκωσία

Τόσο τα δημοσιευμένα ποιήματα Κυπρίων δημιουργών στις σελίδες του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης5 όσο και οι απαντήσεις στη στήλη Αλληλογραφία αποδεικνύουν ότι η εμβέλεια του περιοδικού ήταν σημαντική στην Κύπρο και υπήρξε ανταπόκριση εκ μέρους των λογοτεχνών του νησιού. Ακόμη, τα ποιήματα Ελλαδιτών για την Κύπρο που δημοσιεύτηκαν στις σελίδες της Επιθεώρησης Τέχνης6 όσο και οι αναφορές στη στήλη Αλληλογραφία για ποιήματα εμπνευσμένα από την Κύπρο αποδεικνύουν τις επιδράσεις του αγώνα του Κυπριακού Ελληνισμού στους δημιουργούς της ελλαδικής επικράτειας.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Τα βήματα του χρόνου Σημειώσεις Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Διάττων, Αθήνα 1987, κεφ. Η «στήλη Αλληλογραφίας» λογοτεχνικών περιοδικών, σ. 143-162.

2. Θανάσης Παπαθανασόπουλος, Αρτοφόριο, εκδ. Μελέαγρος, Αθήνα 2008, σ. 27. Βλ. και το σημείωμα: Σάββας Παύλου, Μετά πενήντα ένα έτη, εφ. Ο Φιλελεύθερος, Λευκωσία, 21 Δεκεμβρίου 2008, σ. 54. Το σημείωμα της Επιθεώρησης Τέχνης για τον Αθανάσιο Παπαθανασόπουλο στη στήλη Αλληλογραφίας του τεύχους αρ. 22 (Οκτώβριος 1956, σ. 342).

3. Βλ. και το σημείωμα: Σάββας Παύλου, Η “Στήλη Αλληλογραφίας”, εφ. Ο Φιλελεύθερος, Λευκωσία, 2 Νοεμβρίου 2008, σ. 58.

4. Έτσι από τη στήλη αυτή ( Αύγουστος 1958, αρ. 44, σ. 159) πληροφορούμαστε ότι ο ποιητής Θεοδόσης Νικολάου, είκοσι δύο χρόνια πριν από την έκδοση της πρώτης ποιητικής του συλλογής [=Πεπραγμένα, Λευκωσία 1980], απέστειλε στην Επιθεώρηση Τεχνης τρία ποιήματά του που το περιοδικό δεν έκρινε δημοσιεύσιμα. (βλ. Λευτέρης Παπαλεοντίου, Αναφορά στο συγγραφικό έργο του Θεοδόση Νικολάου,  Επετηρίδα Κέντρου Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου, Λευκωσία 2006, αρ. 7, σ. 539).

5. Σε διάφορα τεύχη του περιοδικού δημοσιεύτηκαν κείμενα, κυρίως ποιήματα, των Αχιλλέα Πυλιώτη, Τεύκρου Ανθία, Θεοδόση Πιερίδη, Θεόδωρου Στυλιανού, Νίκου Νικολαΐδη, Γλαύκου Αλιθέρση, Α. Κ. Ηλιάκη, Λουκή Ακρίτα, Λίνας Σολομωνίδου, Πάνου Ιωαννίδη, Μιχάλη Πασιαρδή.

6. Σε διάφορα τεύχη του περιοδικού δημοσιεύτηκαν ποιήματα για την Κύπρο των Βασίλη Ρώτα, Φοίβου Ανθέμη, Θανάση Φωτιάδη, Βικτωρίας Θεοδώρου, Αντώνη Δωριάδη.

Advertisements

2 Σχόλια to “Κύπρος και “Στήλη Αλληλογραφίας” της Επιθεώρησης Τέχνης”

  1. catrame Says:

    πολύ ενδιαφέρον κ. Παύλου. Μήπως γνωρίζουμε (ή, τουλάχιστον, μήπως μπορούμε βασίμως να υποθέσουμε) ποιανού ελλαδίτη πνευματικού ανθρώπου το χέρι σκάρωσε τις γαλαντόμες απορρίψεις που παραθέσατε;

    • savvaspavlou Says:

      Οι απαντήσεις στη στήλη Αλληλογραφία δεν υπογράφονται. Θεωρούνται ότι αποτελούν συλλογική απάντηση του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης. Πιστεύω ότι πίσω από τη στήλη: Αλληλογραφία, βρίσκονται τα ονόματα του Κ. Κουλουφάκου και του Δ. Ραυτόπουλου. Όμως ακόμη και αν έχουμε «επίσημη» πληροφορία ότι αυτοί έγραφαν τα σχόλια της στήλης δεν θα γνωρίζουμε ποιος συγκεκριμένα έδωσε τις απαντήσεις στα διάφορα τεύχη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: