Τούτο το αλωνάκι… Ο Δημήτρης Κοσμόπουλος για τον Αντρέι Ταρκόφσκι [1]

 

καθώς τα  χέρια πάνω στα πλήκτρα

πήγαιναν από το χώμα ως τις ψηλότερες νότες

Αρσένι Ταρκόφσκι[2]

Έρχεται μεσημέρι του Ιβάν, να κάψει όλους τους ίσκιους

Δ. Κοσμόπουλος, Ανάστασις του Ανδρέα Ταρκόφσκι, σ. 29

Πολύ με συγκινεί μια λεπτομέρεια από τα βιογραφικά του Αντρέι Ταρκόφσκι. Ο πατέρας του σκηνοθέτη, ο Αρσένι Ταρκόφσκι, γνωστός και καταξιωμένος ποιητής στην πατρίδα του, είχε μεταφράσει στα ρωσικά ολόκληρο τον Ύμνο εις την Ελευθερία του Διονύσιου Σολωμού. Η μετάφραση του Ύμνου συμπεριλήφθηκε μαζί με άλλες μεταφράσεις από το σολωμικό έργο, που έγιναν από άλλους μεταφραστές, σε έναν τόμο 184 σελίδων που κυκλοφόρησε στη Μόσχα το 1964, με τίτλο: Διονύσιος Σολωμός, Τα τραγούδια της Ελευθερίας[3]. Δεν γνωρίζω από το υπόλοιπο έργο του Διονυσίου Σολωμού τι μελέτησε ο Αρσένι Ταρκόφσκι για να προσεγγίσει, να κατανοήσει και να μεταφράσει τον Ύμνο στην Ελευθερία. Δεν γνωρίζω τι μετάδωσε στον Αντρέι από όλη αυτή την επαφή, γνώση και προσπάθεια, με ποιους υπόγειους ή εμφανείς δρόμους μετακένωσε τη σολωμική σπίθα στην επικοινωνία με τον γιο του.

Πάντως ο  Αντρει Ταρκόφσκυ αγαπούσε πολύ τον πατέρα του και την ποιητική του κατάθεση, είναι χαρακτηριστικό ότι σε τρεις ταινίες του (Στάλκερ, Καθρέφτης, Νοσταλγία) ακούγονται στίχοι από ποιήματα του Αρσένι Ταρκόφσκι. Παρακολουθούσε την πορεία και την εξέλιξη του έργου του πατέρα του, γνώριζε, λοιπόν, και τη μετάφραση του Ύμνου στην Ελευθερία και τη θεματογραφία του ποιήματος.

Μας χρειάζεται ο Σολωμός για να κατανοήσουμε τον Αντρέι Ταρκόφσκι; Τι κοινό έχει ο σκηνοθέτης του Αντρέι Ρουμπλιώφ και του Στάλκερ με το πολιορκημένο Μεσολόγγι; Με το ένδοξο αλωνάκι, το πολιορκημένο από στεριά και θάλασσα; Δεν μπορώ να προσδιορίσω, δεν γνωρίζω αν μέσα από άδηλους δρόμους, που δύσκολα ανιχνεύονται, σημειώθηκαν επιδράσεις και συν-ομιλίες, γνωρίζω όμως ότι ο Δημήτρης Κοσμόπουλος στην ποιητική του κατάθεση Ανάστασις του Ανδρέα Ταρκόφσκι, μέσα από υπόγειες και μυστικές ανιχνεύσεις εντόπισε συνάφειες  και  συμπορεύσεις:

«Ο τόπος του είναι Κυριακή ξημέρωμα,

φυτρώνει από την άβυσσο κι από την μαύρη πίσσα,

με τα ξερά της δόξας τα χορτάρια προσανάμματα.

Κατάμαυροι οι Εσπερινοί, μ’ ανασασμού κεράκι,

κι είναι χρυσό το δάκρυ του με γεύση της θαλάσσης»,

ριγήσανε με τρόπο Ανοίξεως οι καπνισμένες πλάκες

κατά τα μέρη Διονυσίου Ιερομονάχου Σολωμού.

Ο Κοσμόπουλος στην ποιητική του συλλογή, με ποιήματα θραύσματα για τον Ταρκόφσκι μα και με μια εσωτερική συνοχή που παρακολουθούν την τραγική πορεία του μεγάλου σκηνοθέτη, ανασυνθέτει τις τελευταίες του μέρες όταν ο Αντρέι Ταρκόφσκι δεν είναι παρά ένα πολιορκημένο Μεσολόγγι, πολιορκημένο από στεριά και θάλασσα, όταν πολλά τον πλησιάζουν «με πολλή ποδοβολή».  Μακριά από την πατρίδα του, μακριά από τα πρόσωπα που αγαπούσε, -η απουσία του γιου του έντονα οδυνηρή-, με την αρρώστια να τον πολιορκεί ύπουλα, με τους γραφειοκράτες της πατρίδας του να τον πολεμούν και να απαγορεύουν την προσπέλαση των αγαπημένων του προσώπων, με την εμμονή του για κινηματογραφική δημιουργία μακριά και σε σύγκρουση με την κυρίαρχη κινηματογραφική θεματογραφία και οπτική, ζώντας στην Δύση σε μια κοινωνία ακατανόητη σ’  αυτόν όπως ένας πολτός καταναλωτών -χωρίς μνήμη, ιστορία και ύπαρξη- τον πολιορκεί [σ. 13= Κρατάνε τα κομμένα τους κεφάλια, στου σούπερ-μάρκετ τις σακκούλες], με τα μηνύματα από την πατρίδα να μιλάν για την παρακμή της, το κορμί του χτυπημένο από την κακοήθεια του καρκίνου κι η πατρίδα του χτυπημένη από την κακοήθεια της ατομικής μόλυνσης στο Τσέρνομπιλ [σ. 28= Έρχομαι από πεδιάδες με ποτάμια πεθαμένα πια/ σάπια από κάδμιο, μόλυβδο και χρώμιο εξασθενές/Από τα μαραμένα δάση όπου βρέχει κίτρινη φωτιά,/ κι απ΄το βασίλειο του μπετόν, από το γκριζοσίδερο αχανές].

Ένα πολιορκημένο Μεσολόγγι ήταν ο Ταρκόφσκι, που προσπαθούσε να κερδίσει τον αγώνα για τα ριζικά και θεμελιώδη της ανθρώπινης ύπαρξης, τα ριζικά της αξιοπρέπειας και της αλήθειας [σ. 11= Κανένας πια Γερμάς δεν θα φτύσει την ψυχή μου]. Ο Κοσμόπουλος, σε μια συλλογή-δέντρο και με τη ρίζα της στο κέντρο της παληάς πληγής, συλλαμβάνει τον βαθύτερο ψυχισμό του Ταρκόφσκι την ώρα της απόλυτης δοκιμασίας, στην έσχατη ώρα.

Όταν ο Ταρκόφσκι έχοντας μάθει πια τη γλώσσα  ενός πουλιού [«Το κοτσύφι του Ταρκόφσκι»], με φως που τον στόλιζε «σαν ηλίου φεγγοβολή» έχοντας «λάμψιν όλη φλογώδη», στου μαρτυρίου το σέλας και για ένα θάνατο γεμάτο ήλιο επιχειρεί την Έξοδό του προς την Ελευθερία και τον Θεό.


[1] ) Δημήτρης Κοσμόπουλος, Ανάστασις του Ανδρέα Ταρκόφσκι, εκδ. Ερατώ, Αθήνα 2008. Ακολούθησαν τα ποιητικά βιβλία: Βραχύ χρονικό, Κέδρος 2009. Κρούσμα, Μια ποιητική συνομιλία με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, Κέδρος 2011

[2]) Αρσένι Ταρκόφσκι, Χρόνος Είκοσι πέντε στάσεις στο ποιητικό του έργο, μετ. Μαξίμ Κισιλιέρ – Λίνος Ιωαννίδης, εκδ. Ίνδικτος, Αθήνα 2008, σ. 35.

[3]) Ντίνος Χριστιανόπουλος, Οι μεταφράσεις του «Ύμνου εις  την  Ελευθερίαν» του Σολωμού: βιβλιογραφία-πληροφορίες-σχόλια, ανάτυπο από τον τόμο Αφιέρωμα στον καθηγητή Λίνο Πολίτη, Θεσσαλονίκη, 1979, σ. 140.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: