ΟΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ ΩΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ

 

Παλιά, σε πολλά πεζογραφήματα, η ματιά του άγριου «απολίτιστου» ανθρώπου ή η ματιά του αθώου μικρού παιδιού έδινε την ευκαιρία στον συγγραφέα να κρίνει την κοινωνική πραγματικότητα. Ο αγαθός άγριος και το μικρό παιδί, έξω από τη λογική του πολιτισμένου κόσμου ή του κόσμου των μεγάλων, έκριναν, με τη ματιά της ανιδιοτέλειας και της αθωότητας, τις σκοπιμότητες και τα ιδιοτελή κίνητρα της κοινωνίας μας.

Σήμερα, είτε γιατί ο «πολιτισμός» έχει εξαπλωθεί σ’ όλα τα μήκη και πλάτη της γης και τα παιδιά μας ενσωματώνονται ταχύτατα στις κοινωνικές λογικές, είτε γιατί το εύρημα  αυτής της κριτικής έχει εξαντληθεί, στη λογοτεχνική παραγωγή υπεισέρχεται ένα καινούριο υποκείμενο που προέρχεται από το διαστημικό χώρο, για να κρίνει τη γήινη πραγματικότητα. Μέσα στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα της υψηλής τεχνολογίας και των διαστημικών ταξιδιών, οι συγγραφείς κάνουν, λοιπόν, ένα άλμα προς τα εμπρός. Τώρα πια, τις προειδοποιήσεις και την κριτική εκφωνεί ένας εξωγήινος, ένας επισκέπτης από το απώτερο διάστημα, ο οποίος, όταν έρχεται σε επαφή με τη γήινη κοινωνική και πολιτική  πραγματικότητα και αντιλαμβάνεται τα κίνητρα των ανθρωπίνων πράξεων, μένει κυριολεκτικά άναυδος. Τα σχετικά παραδείγματα από αυτού του είδους τα λογοτεχνικά κείμενα ή τις μαρτυρίες και τους προβληματισμούς είναι αμέτρητα. Δύο σχετικά αποσπάσματα είναι ενδεικτικά:

α) «[Οι εξωγήινοι] πάνε κι έρχονται στη γη μας από αιώνες, λαχταρώντας να ιδούν υψωμένο το σήμα της ειρήνης και της συναδέλφωσης. Αντί αυτού βλέπουν φωτιές κι ερείπια, δοκιμές πολεμικών όπλων και καινούριων μέσων καταστροφής, φαγωμάρα και δυστυχία. Ώρες ώρες, φοβούνται πως είμαστε πιότερο ανθρωπόμορφα θηρία παρά καθαυτό άνθρωποι. Θα μπορούσαν να μας κάνουν καλά μέσα σε λίγες μέρες, αν το ήθελαν. Έχουν όλα τα μέσα να μας εξαλείψουν απ’ το πρόσωπο της γης, να κάνουν κατοχή στον πλανήτη μας. Μα δεν το κάνουν κι ούτε θα το κάνουν ποτές αυτό το πράγμα, η βίαιη επέμβαση είναι πόλεμος, κι αυτοί τον πόλεμο τον έχουν για το χειρότερο έγκλημα. Άλλο τίποτα δεν τους μένει παρά να περιμένουν πότε θα ανθρωπέψουμε τελοσπάντων, για να μας λογαριάσουν άξιους της φιλίας τους.»[1]

β) «Οι εξωγήινοι μου εξήγησαν πως προέρχοντο από τον Κρόνο και πως, για λόγους δικούς τους, είχαν διαλέξει εμένα ως ενδιάμεσον, για να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες στους γήινους. Οι Κρόνιοι ήλθαν για να μας σώσουν από τους ίδιους τους εαυτούς μας, γιατί η παγκόσμιος γήινη κατάσταση τους ανησυχούσε εξαιρετικά.»[2]

Δεν είναι τυχαίο που όλη αυτή η φρενίτιδα για τους ιπτάμενους δίσκους και τους εξωγήινους διογκώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όταν η ανθρωπότητα υπέστη το σοκ της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Όταν οι ανταγωνισμοί των δύο, τότε, υπερδυνάμεων συνοδεύονταν από δημοσιογραφικά πρωτοσέλιδα για ανεύρεση νέων υπερόπλων, για μυστικά πειράματα και δοκιμές, με στόχο την ανακάλυψη και βελτίωση χημικών και βακτηριολογικών όπλων.[3] Η περαιτέρω ανάπτυξη της τεχνολογίας και το ξεκίνημα των διαστημικών ταξιδιών επέτειναν αυτές τις τάσεις.[4] Ο διάσημος Καρλ Γιουγκ (1875 – 1961) πρόλαβε, πριν πεθάνει, να μελετήσει το φαινόμενο των ιπτάμενων δίσκων και στο βιβλίο του Ιπτάμενοι δίσκοι, ένας σύγχρονος μύθος τόνισε ότι έχουμε πια μια τροποποίηση της παλιότερης παράδοσης· η τροποποίηση οφείλεται στην πρόσφατη γνώση που επηρέασε τις πανάρχαιες ιδέες με τις τελευταίες κατακτήσεις του συνειδητού, έτσι που τα ζώα και τα τέρατα να υποκατασταθούν από αυτοκίνητα και αεροπλάνα στα σύγχρονα όνειρα.

Τα νέα τεχνολογικά δεδομένα και οι σύγχρονοι τρόποι που εισέβαλαν ακόμη και στο υποσυνείδητό μας ενίσχυσαν και τις τάσεις αναθεώρησης του παρελθόντος με νέες προσεγγίσεις. Έτσι, αρκετοί, ανάμεσά τους και ο πολύς Νταίνικεν, χρησιμοποίησαν τη σημερινή τεχνική εμπειρία για να εξηγήσουν αινιγματικά γεγονότα παλαιών εποχών. Η καταστροφή, π.χ., των Σοδόμων και των Γομόρρων, ήταν κατ’ αυτούς αποτέλεσμα της έκρηξης ατομικής βόμβας. Και οι άγγελοι, που επισκέφθηκαν τον Λωτ, για να τον προειδοποιήσουν, ήταν ρομπότ εξωγήινων, ή οι ίδιοι οι εξωγήινοι, που θέλησαν, ως άγγελοι του καλού, να τον σώσουν από την καταστροφή.

Πράγματι, μένεις στήλη άλατος από τις ερμηνείες που δίνουν μερικοί.

Αφού, όμως, οι σύγχρονοι και ζώντες δεν μπορούν να παίξουν αυτόν τον καταλυτικό ρόλο, αφού τα συλλογικά κριτικά αντανακλαστικά κατέπεσαν, επέρχεται η  ανάγκη τού από μηχανής θεού, για να δώσει τις οδηγίες σωτηρίας και τον μίτο για την υπέρβαση του αδιεξόδου, και η λύση μετατίθεται στους, υπέρτερους σε σοφία και γνώση και τεχνολογικά ανώτερους, εξωγήινους που προειδοποιούν και γίνονται προφήτες. Το μήνυμα της σωτηρίας φτάνει απ’ έξω.

Η εξάπλωση του ανθρώπου στον εξωγήινο χώρο δημιουργεί και στο θέμα αυτό δύο νέες καταστάσεις: α) Αποδιώχνει μακρύτερα αυτό το μήνυμα της σωτηρίας, αφού εντάσσει ευρύτερο χώρο στην ανθρώπινη λογική και β) μειώνει την εμβέλεια του μηνύματος αυτού, αφού καθιστά τον άνθρωπο ισότιμο σχεδόν με τα όντα στα οποία εναποθέτει τις δυνάμεις της λογικής και της σωτηρίας.

Πριν κλείσουμε, όμως, με το αρχαίο «ένδον σκάπτε», πρέπει να αναφέρουμε ότι αυτή η κοινωνιολογίζουσα κριτική για τους εξωγήινους προφήτες, που μεταφέρουν προειδοποιήσεις και μηνύματα, δεν είναι απορριπτική. Ένα λογοτεχνικό είδος κρίνεται από τις ίδιες τις δυνατότητες που έχει ως είδος και από την ποιότητα που προσιδιάζει σ’ αυτό, και μερικά λογοτεχνικά έργα επιστημονικής φαντασίας είναι εν ποιότητι απολαυστικά.

 

 

 


[1]) John Wallhope, Ιπτάμενοι δίσκοι, μετ. Μ. Βλαχόπουλος, Αθήνα 1955, σ. 204.

[2]) Άλεξ Λαγκαδά, Η μυθολογία των ιπταμένων δίσκων, Αθήνα 1976, σ. 33.

[3]) Το θέμα αυτό τονίστηκε και σε κινηματογραφικές ταινίες. Χαρακτηριστικά, στην ταινία του Ρόμπερτ Γουάιζ Τη μέρα που η Γη έμεινε ακίνητη (The day the Earth stood still), που προβλήθηκε το 1951, ο Εξωγήινος επισκέπτης έρχεται στη Γη, ανήσυχος από τις επιθετικές λογικές των ανθρώπων, για να κηρύξει την κατανόηση και την ειρηνική συμπόρευση ανάμεσα στους γήινους και τους άλλους κοντινούς ή μακρινούς γείτονες του διαστήματος.

[4]) Δεν πρέπει, φυσικά, να ξεχνούμε παλαιότερες σποραδικές καταθέσεις στο θέμα αυτό. Ενδεικτικά: Στο κείμενο του Λουκιανού, Ικαρομένιπππος (2ος μ. Χ. αιώνας), ο ήρωάς του Μένιππος αρχίζει να κρίνει τη γήινη πραγματικότητα, όταν απομακρύνεται από τη Γη για το διαστημικό του ταξίδι, όταν θα έχει το προνόμιο του εξωγήινου παρατηρητή [= Στραφείς έπειτα προς την Πελοπόννησον και ιδών την Κυνοσουρίαν εθυμήθηκα πόσοι Αργείοι και Λακεδαιμόνιοι εφονεύθησαν εντός μιάς ημέρας διά μίαν έκτασιν γης, η οποία δεν ήτο πολύ μεγαλειτέρα από φακήν της Αιγύπτου. Αλλά και αν έβλεπα κανένα ο οποίος να υπερηφανεύεται διότι είχεν οκτώ δακτυλίους και τέσσερα ποτήρια χρυσά, πολύ θα εγελούσα και με αυτόν. Διότι το Πάγκειον όρος ολόκληρον με  τα μεταλλεία του είχε το μέγεθος ενός  κεχριού (μετάφραση Ιωάννη Κονδυλάκη)]. Και στο κείμενο του Παναγιώτη Σούτσου, Ο Τρισχιλιόπηχος, (το οποίο είναι σαφές ότι διαλέγεται με το έργο του Βολταίρου Μικρομέγας που πρωτοεκδόθηκε το 1752), ένας κάτοικος από τον πλανήτη Δία επισκέπτεται τη Γη το 1832 καί ασκεί δριμύτατη κριτική στις ανθρώπινες συνήθειες: “«Τι μωρά η ανθρωπότης!», έλεγε· «διηρημένη χάνει τόσα χρήματα και τόσους κόπους και τόσον καιρόν  εις στρατεύματα, εις τριήρεις, εις φρούρια, εις τελώνας, εις υγειονομολιμενάρχας»”. (= Παναγιώτης Σούτσος, Ο Λέανδρος, φιλολογική επιμέλεια Αλεξάνδρας Σαμουήλ, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996, – το αφήγημα Ο Τρισχιλιόπηχος, στις σ. 197 – 215). Τις ανθρώπινες  δοξασίες  κρίνουν οι κάτοικοι του πλανήτη Δία, όταν ο εκπρόσωπος του ανθρωπίνου γένους επισκέπτεται τον πλανήτη τους, στο κείμενο του Α  Λασκαράτου, Ταξίδι στον πλανήτη Δία. [=Ανδρέα Λασκαράτου, Άπαντα, εκδ, Άτλας, Αθήνα 1959, σ. 210 – 216].

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: