2β Κρυπτοχριστιανοί και Κρυφό σχολειό

ΚΡΥΠΤΟΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΚΑΙ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Στην ελληνική ιστοριογραφία το θέμα του κρυφού σχολειού προκάλεσε πολλές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις. Υπήρξε, μάλιστα, ειδικά τα τελευταία χρόνια, έντονη προσπάθεια κατάρριψής του. Θεωρήθηκε ως ένας μύθος που οικοδόμησε η εθνοκεντρική ελληνική ιστοριογραφία και εδραίωσε πανηγυρικά ο γνωστός πίνακας του Νικολάου Γκύζη και το ποίημα του Ιωάννη Πολέμη με τίτλο «Το κρυφό σχολειό».

Οι προσπάθειες κατάρριψής του όμως δεν έλαβαν υπ’ όψιν δύο πολύ βασικά στοιχεία για το θέμα αυτό. Ότι η έννοια «κρυφό σχολειό» είναι διαχρονική και με την ίδια ή παράλληλη ονομασία αποκαλούσαν τρόπους και χώρους διδασκαλίας διαφόρων θεμάτων, που δεν ήταν αρεστά στην κυρίαρχη τάξη και την κρατική εξουσία. Χαρακτηριστικά, κρυφό σχολειό είχαμε και κατά τις περιόδους της βυζαντινής εξουσίας όταν, με τη δικαιολογία του αγώνα εναντίον της ειδωλολατρίας, υπήρχε έντονη και φανατική πάλη εναντίον των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Οι λάτρεις της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και λογοτεχνίας, με συνωμοτικό τρόπο, είχαν χώρους συναντήσεων για συζήτηση και διδασκαλία αυτών των θεμάτων και τρόπους διαφύλαξης και αναπαραγωγής/αντιγραφής των αρχαίων κειμένων.

Και στα νόμιμα σχολεία της τουρκοκρατίας, οι Έλληνες καθηγητές και μαθητές, μέσα στην εγκεκριμένη, εκ μέρους των οθωμανικών αρχών,  σχολική ζωή και διδασκαλία, είχαν τρόπους για να διδαχθούν και διάφορα θέματα που ήταν ανεπίτρεπτα για τους Τούρκους, που αν πληροφορούνταν ότι διδάσκονταν τέτοια πράγματα, θα επέπιπταν με βαρύ πελέκι. Με άλλα λόγια, το 1830 ή το 1870 π.χ., στα ελληνικά σχολεία της Μικρασίας και της Κρήτης και των άλλων περιοχών της οθωμανικής επικράτειας, οι καθηγητές, με συνωμοτικό τρόπο, σε κλειστές τάξεις, μάθαιναν στα ελληνόπουλα πολλά και διάφορα, από ποιήματα εθνεγερτικά μέχρι ειδήσεις από την Ελλάδα και μαθήματα Ιστορίας, εθνικού κλέους και υπερηφάνειας. Δηλαδή λειτουργούσε “κρυφό σχολειό” μέσα στο νόμιμο σχολείο.

Όμως, το κυριότερο, που δεν έλαβαν υπ’ όψιν οι διάφοροι θεωρητικοί, που με πολιορκητικό κριό προσπαθούν να καταρρίψουν το θέμα του κρυφού σχολειού, είναι οι τρόποι μεταλαμπάδευσης της θρησκευτικής πίστης και κουλτούρας τους που ανέπτυξαν οι κρυπτοχριστιανοί. Δυστυχώς, η ελληνική ιστοριογραφία κέντρωσε στη μελέτη της παιδείας στα μεγάλα και αναπτυγμένα κέντρα του ελληνισμού, Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη κ.λπ., και άφησε χωρίς  ενδελεχή εξέταση τις απέραντες αγροτικές εκτάσεις της Μικράς Ασίας και ειδικά τις περιοχές των κρυπτοχριστιανών.

Οι Κρυπτοχριστιανοί αποτελούσαν εκτεταμένο φαινόμενο της Τουρκοκρατίας, που παρουσιάστηκε σε αρκετές περιοχές της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Επίσημα δήλωναν μουσουλμάνοι, στα κρυφά συνέχιζαν την πατροπαράδοτη εκδήλωση και δήλωση πίστης προς τον Χριστιανισμό. Και αυτό έπρεπε να το κρύβουν καλά, γιατί η αποκάλυψή τους θα σήμαινε, ειδικά στις περιοχές της Μικράς Ασίας, τη μήνη και τη σκληρή τιμωρία των Οθωμανών, που εντόπιζαν στη στάση τους και σοβαρότατο θέμα εξαπάτησής τους και υποτίμησης της μουσουλμανικής θρησκείας. Το φαινόμενο των κρυπτοχριστιανών, (των λινοβάμβακων, όπως αποκαλούνταν στην Κύπρο), άρχισε να μελετάται τελευταία και αρκετές σελίδες έρευνας έχουν κατατεθεί.

Είναι, λοιπόν, εύλογο ότι η μύηση των νεότερων μελών στον χριστιανισμό, η μεταλαμπάδευση γνώσεων και διδασκαλιών για τη χριστιανική θρησκεία, η τελετουργία μυστηρίων του χριστιανισμού, οι πρακτικές αναγνώρισης των κρυπτοχριστιανών μεταξύ τους, οι μέθοδοι απόκρυψης της πίστης και η συνωμοτική προστασία από τους Οθωμανούς και τις αρχές της Τουρκοκρατίας, έπρεπε να διδάσκεται μυστικά και να γίνεται με χίλιες προφυλάξεις. Το βάρος, κατά κύριο λόγο,  επωμιζόταν η οικογένεια. Γονείς, παππούδες και γιαγιάδες μιλούσαν συνωμοτικά στα μικρά παιδιά για τα θεμελιώδη της χριστιανικής θρησκείας, μεταλαμπάδευαν την πίστη. Υπήρχε, όμως, και έκφραση του συλλογικού πνεύματος της κοινότητας των κρυπτοχριστιανών. Κάπου έπρεπε να μαζευτούν για να ακούσουν, από όσους ήξεραν γράμματα, συναξάρια αγίων, ψαλμούς, το «Πάτερ ημών» και άλλες προσευχές, για να μάθουν τα νεαρά μέλη των κρυπτοχριστιανών ανάγνωση και ύμνους. Το κρυφό σχολειό   ήταν  απαραίτητο στοιχείο στη θρησκευτική και πολιτιστική  συνέχεια των κρυπτοχριστιανών.

Στην εξέλιξη, οι κρυπτοχριστιανοί είτε έγιναν μουσουλμάνοι είτε επέστρεψαν επίσημα στην πατρώα θρησκεία. Και στις δυο περιπτώσεις έσβησαν από τη συλλογική τους μνήμη τα σχετικά με την προηγούμενη περίοδο του κρυπτοχριστιανισμού και του κρυφού και συνωμοτικού τρόπου μετάδοσης της χριστιανικής πίστης. Όσοι αποφάσισαν να γίνουν πλήρως μουσουλμάνοι έσβησαν τη μη τιμητική γι’αυτούς στάση, όταν ήταν «άπιστοι» και μηχανεύονταν διάφορους τρόπους, για να ξεγελάσουν τις οθωμανικές αρχές και τους άλλους μωαμεθανούς που, τώρα, τους αισθάνονταν ως ομόθρησκους αδελφούς. Όσοι προσχώρησαν και επίσημα στον χριστιανισμό έσβησαν από τη συλλογική τους μνήμη τους μυστικούς και συνωμοτικούς τρόπους μεταλαμπάδευσης της χριστιανικής θρησκείας, έσβησαν, γενικά, την ταπεινωτική περίοδο κατά την οποία υποκρίνονταν τους μουσουλμάνους. Αφήνοντας μια απροσδιόριστη αύρα από εντυπώσεις και δεδομένα που αναφέρονταν στις δυσκολίες των σκλαβωμένων Ρωμιών να διδαχθούν γράμματα και πίστη.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: